Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

Devanagari script

काश्यां सदैव वस्तव्यं स्नातव्यं हंसतीर्थके । द्रष्टव्यः कृत्तिवासेशः प्राप्तव्यं परमं पदम्

Transliteration

kāśyāṃ sadaiva vastavyaṃ snātavyaṃ haṃsatīrthake | draṣṭavyaḥ kṛttivāseśaḥ prāptavyaṃ paramaṃ padam

Translation

کاشی میں ہمیشہ قیام کرنا چاہیے؛ ہنس تیرتھ میں اشنان کرنا چاہیے؛ اور کرتّی واسیش پروردگار کے درشن کرنے چاہییں—اسی سے اعلیٰ ترین مقام حاصل ہوتا ہے۔

Word by Word

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative); एकवचन

• सदैव: always
• सदैव: Viśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा-एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• वस्तव्यम्: should be lived (one should reside)
• वस्तव्यम्: Kriyā (Obligation/क्रियार्थ—विधि)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (तव्यत्-प्रत्ययान्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विधेय (obligatory: ‘should be dwelt’)

• स्नातव्यम्: should be bathed
• स्नातव्यम्: Kriyā (Obligation/क्रियार्थ—विधि)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (तव्यत्-प्रत्ययान्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विधेय

• हंसतीर्थके: at Haṃsatīrtha
• हंसतीर्थके: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: हंस-तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative); एकवचन; समासः—हंसस्य तीर्थम्

• द्रष्टव्यः: should be seen
• द्रष्टव्यः: Kriyā (Obligation/क्रियार्थ—विधि)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (तव्यत्-प्रत्ययान्त); पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति; एकवचन; विधेय

• कृत्तिवासेशः: Lord Kṛttivāsa
• कृत्तिवासेशः: Karma (Object of ‘to be seen’/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृत्ति-वास-ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative); एकवचन; समासः—कृत्तिवासस्य ईशः

• प्राप्तव्यम्: should be attained
• प्राप्तव्यम्: Kriyā (Obligation/क्रियार्थ—विधि)
• Type: Verb
• Root: प्र-आप् (धातु) + तव्यत् (कृत्प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (तव्यत्-प्रत्ययान्त); नपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति; एकवचन; विधेय

• परमम्: supreme
• परमम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative); एकवचन; विशेषण

• पदम्: state, abode
• पदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative); एकवचन

Speaker

Skanda (deduced, Kāśī-khaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Haṃsatīrtha (with Kṛttivāseśa darśana in Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A sage (mune) and/or the assembly of ṛṣis

Visual Art Cues

Scene: A three-part devotional tableau: (1) pilgrims dwelling in Kāśī lanes near ghāṭas, (2) bathing at Haṃsatīrtha, (3) entering a Śiva temple for darśana of Kṛttivāseśa; the path visually suggests ascent to the ‘supreme state’.

Characters & Entities

• Kāśī
• Haṃsatīrtha
• Kṛttivāseśa (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī-vāsa, tīrtha-snāna, and Śiva-darśana together form a direct path to the highest spiritual attainment.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Haṃsatīrtha in Kāśī, along with the nearby shrine of Kṛttivāseśa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Reside in Kāśī (kāśī-vāsa), bathe at Haṃsatīrtha (snāna), and take darśana of Kṛttivāseśa (Śiva).