Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 61

Devanagari script

तूष्णीं प्राप्याथ काशीं सा स्नात्वा मंदाकिनीजले । सखीभिः सहितापश्यल्लिंगं रत्नेश्वरं मम

Transliteration

tūṣṇīṃ prāpyātha kāśīṃ sā snātvā maṃdākinījale | sakhībhiḥ sahitāpaśyalliṃgaṃ ratneśvaraṃ mama

Translation

خاموشی سے کاشی پہنچ کر اُس نے منداکنی کے جل میں اسنان کیا؛ پھر سہیلیوں کے ساتھ میرے رتنیشور کے لِنگ کا درشن کیا۔

Word by Word

• तूष्णीम्: silently
• तूष्णीम्: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial modifier/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तूष्णीम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• प्राप्य: having reached
• प्राप्य: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्राप् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having attained)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रम/सम्बन्धसूचक (particle: then/and)

• काशीम्: Kāśī (Vārāṇasī)
• काशीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Pūrvakāla-kriyā (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकालिक क्रिया (having bathed)

• मन्दाकिनीजले: in the water of the Mandākinī
• मन्दाकिनीजले: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्दाकिनी (प्रातिपदिक) + जल (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (मन्दाकिन्याः जलम्); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• सखीभिः: with (her) female friends
• सखीभिः: Sahakāraka (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: सखी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (करण/सह), बहुवचन

• सहिता: accompanied (together)
• सहिता: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सहित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √सह)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सा इति)

• अपश्यत्: saw
• अपश्यत्: Kriyā (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (imperfect/past); प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• रत्नेश्वरम्: Ratneśvara
• रत्नेश्वरम्: Karma (Object complement/कर्मविशेषण)
• Type: Noun
• Root: रत्न + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (रत्नानाम् ईश्वरः); पुल्लिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन; लिङ्गम् इति विशेषण/नाम

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम

Speaker

Narrator (contextually Skanda; ‘mama’ indicates the narrator’s devotional ownership of Ratneśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ratneśvara (Kāśī) with Mandākinī-snānīya

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: A sage/audience in the Purāṇic frame (contextual)

Visual Art Cues

Scene: A quiet pilgrim maiden enters Kāśī, bathes in a sacred water-body called Mandākinī, then with her friends approaches and beholds the jewel-like Ratneśvara liṅga in a shrine lit by lamps.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)
• Mandākinī
• Ratneśvara
• Śiva-liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage ripens through discipline: silence, sacred bathing, and then Śiva-darśana at a celebrated Kāśī liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), the Mandākinī bathing-place, and Ratneśvara-liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in Mandākinī waters, followed by darśana of Ratneśvara-liṅga.