Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 57

Devanagari script

इति काशीसमृद्धिं स विलोक्याभूद्विलज्जितः । उवाच च मनस्येव भूधरेंद्र इदं वचः

Transliteration

iti kāśīsamṛddhiṃ sa vilokyābhūdvilajjitaḥ | uvāca ca manasyeva bhūdhareṃdra idaṃ vacaḥ

Translation

یوں کاشی کی خوشحالی دیکھ کر وہ شرمندہ ہو گیا؛ اور پہاڑوں کے سردار نے گویا اپنے ہی دل میں یہ کلمات کہے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Discourse marker (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्तिसूचक अव्यय (quotative/thus)

• काशीसमृद्धिम्: the prosperity of Kāśī
• काशीसमृद्धिम्: Karman/Object (कर्म)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + समृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (काश्याः समृद्धिः)

• सः: he
• सः: Karta/Subject (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• विलोक्य: having seen
• विलोक्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √लोक् (धातु) + वि (उपसर्ग) ; ल्यप् (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: अव्ययकृदन्त (gerund/क्त्वान्त), ‘having seen’

• अभूत्: became
• अभूत्: Kriya (main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• विलज्जितः: ashamed; embarrassed
• विलज्जितः: Predicate adjective (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विलज्जित (कृदन्त; √लज्ज्, वि + क्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण (सः)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• मनसि: in (his) mind
• मनसि: Adhikarana/Locative (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• इव: as if
• इव: Comparative particle (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक अव्यय (comparative ‘as if’)

• भूधरेंद्रः: the lord of mountains (Himālaya)
• भूधरेंद्रः: Karta/Subject (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भूधर (प्रातिपदिक) + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (भूधराणाम् इन्द्रः)

• इदम्: this
• इदम्: Visheshana (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; सर्वनाम, विशेषणम् (वचः)

• वचः: speech; words
• वचः: Karman/Object (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

Speaker

Skanda (narration); inner speech attributed to Bhūdhareśvara/Bhūdhara-indra

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A majestic mountain-king figure (Himālaya-like personification) gazes upon Kāśī’s splendor and lowers his head in modesty; the city glows behind him while his ‘speech’ is shown as a subtle inner thought-cloud or contemplative posture.

Characters & Entities

• Kāśī
• Bhūdhara-indra (lord/king of mountains)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

True sacred greatness evokes humility; even the mighty feel small before Kāśī’s divine eminence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī, whose splendor is portrayed as unrivaled.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the focus is devotional awe and inner transformation.