Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 17

Devanagari script

महामुण्डा प्रतीच्यां तु चतुःसागरवापिका । तस्यां स्नातो भवेत्स्नातः सागरेषु चतुर्ष्वपि

Transliteration

mahāmuṇḍā pratīcyāṃ tu catuḥsāgaravāpikā | tasyāṃ snāto bhavetsnātaḥ sāgareṣu caturṣvapi

Translation

مہامُنڈا کے مغرب میں چتُح ساگر نام کا تالاب ہے۔ جو اس میں غسل کرے، وہ گویا چاروں سمندروں میں غسل کرنے والا سمجھا جاتا ہے۔

Word by Word

• महामुण्डा: Mahāmuṇḍā (name)
• महामुण्डा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महामुण्डा = महा + मुण्डा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; स्थाननाम

• प्रतीच्याम्: in the west
• प्रतीच्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रतीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; देशाधिकरणम्

• तु: indeed/but
• तु: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः (particle)

• चतुःसागर-वापिका: the pond (vāpikā) of four oceans
• चतुःसागर-वापिका: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चतुः (संख्या-प्रातिपदिक) + सागर (प्रातिपदिक) + वापिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम्; स्थानवाचकः

• तस्याम्: in it/there
• तस्याम्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम्

• स्नातः: having bathed
• स्नातः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि क्त-प्रत्ययान्तः (past passive participle), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; कर्तरि प्रयोगे ‘having bathed’

• भवेत्: would become/is considered
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• स्नातः: bathed (purified)
• स्नातः: Karta (Predicate qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः (PPP), पुंलिङ्गे प्रथमा एकवचनम्; विधेय-विशेषणम्

• सागरेषु: in the oceans
• सागरेषु: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), बहुवचनम्

• चतुर्षु: in (all) four
• चतुर्षु: Adhikarana (Locative qualifier/अधिकरणविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतुर् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), बहुवचनम्; संख्याविशेषणम्

• अपि: also
• अपि: Discourse particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपातः (particle: also/even)

• च: and
• च: Connector (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, typically to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Catuḥsāgara-vāpikā

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A serene pond with four symbolic ocean motifs at its edges; pilgrims descend steps for ritual bathing while priests chant; the western direction is emphasized with a setting-sun glow behind Kāśī’s skyline.

Characters & Entities

• Mahāmuṇḍā
• Catuḥsāgara-vāpikā
• Four oceans (symbolic)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A Kāśī tīrtha can concentrate the merit of vast pilgrimages—here, one bath is equated with bathing in the four oceans.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Catuḥsāgara-vāpikā, the ‘Four-Oceans’ pond to the west of Mahāmuṇḍā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Snāna (ritual bathing) in the Catuḥsāgara pond.