Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 140

Devanagari script

उमा श्रुत्येति संहृष्टा कदंबकुसुमश्रियम् । आनंदांकुरलक्ष्मीवदंगेषु परिबिभ्रती

Transliteration

umā śrutyeti saṃhṛṣṭā kadaṃbakusumaśriyam | ānaṃdāṃkuralakṣmīvadaṃgeṣu paribibhratī

Translation

یہ سن کر اُما مسرور ہوئیں، کدمب کے پھولوں کی سی شوبھا اپنے اعضاء پر دھارے ہوئے—گویا مسرت کی لکشمی کونپل بن کر پھوٹ پڑی ہو۔

Word by Word

• उमा: Umā (Pārvatī)
• उमा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• श्रुत्या: by hearing
• श्रुत्या: Karana (Instrument/cause/करण)
• Type: Noun
• Root: श्रुति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• इति: thus
• इति: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-निपात (quotative particle)

• संहृष्टा: delighted
• संहृष्टा: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + हृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-कृदन्त (PPP/adj), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रहृष्टा’

• कदम्बकुसुमश्रियम्: the beauty/splendour of kadamba blossoms
• कदम्बकुसुमश्रियम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कदम्ब (प्रातिपदिक) + कुसुम (प्रातिपदिक) + श्री (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कदम्बस्य कुसुमस्य श्रीः), स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• आनन्दाङ्कुरलक्ष्मीवत्: like the fortune of sprouting joy
• आनन्दाङ्कुरलक्ष्मीवत्: Vishesana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आनन्द (प्रातिपदिक) + अङ्कुर (प्रातिपदिक) + लक्ष्मी (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
• Form: तत्पुरुष-समास (आनन्दस्य अङ्कुरः इव लक्ष्मीः यस्य/यथा), वत्-प्रत्ययान्त, अव्ययवत् प्रयोगः; उपमावाचक

• अङ्गेषु: in (her) limbs
• अङ्गेषु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• परिबिभ्रती: bearing/wearing
• परिबिभ्रती: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि + भृ (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकालिक-शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced from Kāśīkhaṇḍa dialogue frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Umā, delighted, glows with the beauty of kadamba blossoms—golden clusters adorning hair and limbs; her expression is tender and radiant, as if joy itself has taken form.

Characters & Entities

• Umā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred hearing (śravaṇa) awakens joy and divine grace; devotion is portrayed as a lived, radiant transformation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No site is explicitly named in this verse; it contributes to the devotional atmosphere of the Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, śravaṇa (hearing sacred account) is praised, though no explicit rite is commanded.