Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 94

अविमुक्तं न सेवंते ये मूढास्तमसावृताः । विण्मूत्ररेतसां मध्ये ते वसंति पुनः पुनः

avimuktaṃ na sevaṃte ye mūḍhāstamasāvṛtāḥ | viṇmūtraretasāṃ madhye te vasaṃti punaḥ punaḥ

جو لوگ گمراہ اور تاریکی میں ڈھکے ہوئے ہیں، جو اویمُکت کا سہارا نہیں لیتے، وہ بار بار گندگی—پاخانہ، پیشاب اور منی—کے بیچ ہی بسے رہتے ہیں۔

अविमुक्तम्Avimukta (Kāśī)
अविमुक्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअविमुक्त (प्रातिपदिक; a-vi-muc ‘विमुच्’ धातु से निष्पन्न)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेष्य-स्थान (स्थाननाम)
not
:
Modifier (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-निपात (negative particle)
सेवन्तेthey serve/attend
सेवन्ते:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootसेव् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद
येwho (those who)
ये:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
मूढाःthe deluded
मूढाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमूढ (प्रातिपदिक; मुह् धातोः क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेष्य (ये)
तमसाby darkness
तमसा:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन
आवृताःcovered, enveloped
आवृताः:
Modifier (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ-वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘मूढाः’ विशेषण
विण्मूत्ररेतसाम्of feces, urine, and semen
विण्मूत्ररेतसाम्:
Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
TypeNoun
Rootविट् + मूत्र + रेतस् (प्रातिपदिक-समूह)
Formनपुंसकलिङ्ग (समाहार-द्वन्द्व), षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन; ‘मध्ये’ इत्यस्य सम्बन्ध
मध्येin the midst
मध्ये:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
तेthey
ते:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; अन्वादेश (correlative)
वसन्तिdwell/live
वसन्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवस् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
पुनःagain
पुनः:
Modifier (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
पुनःagain and again
पुनः:
Modifier (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण (पुनरुक्ति-बल)

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha: Avimukta (within Kāśī)

Type: kshetra

Scene: A stark didactic tableau: a shadowed, deluded figure turns away from the luminous precinct of Avimukta; behind him the cycle of birth is shown as repeated immersion in bodily impurity, while the sacred city glows as refuge.

A
Avimukta

FAQs

Neglecting liberating sacred refuge and remaining in ignorance leads to continued rebirth and bodily suffering.

Avimukta-Kāśī, contrasted with the cycle of saṃsāra.

An implicit injunction to ‘serve’ Avimukta—seek the kṣetra with devotion rather than remain in ignorance.