Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

Devanagari script

विवस्त्रान्क्षुत्तृषार्तांश्च लग्नपृष्ठोदरत्वचः । अन्यै रुद्रपिशाचैश्च सहसंयोजयत्यपि

Transliteration

vivastrānkṣuttṛṣārtāṃśca lagnapṛṣṭhodaratvacaḥ | anyai rudrapiśācaiśca sahasaṃyojayatyapi

Translation

ننگے، بھوک اور پیاس سے بے تاب، جن کی کھال پیٹھ اور پیٹ سے چمٹ گئی ہو، انہیں وہ دوسرے رودر پِشَچوں کے ساتھ بھی زبردستی جوڑ کر جوت دیتا ہے۔

Word by Word

• विवस्त्रान्: naked, unclothed
• विवस्त्रान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: विवस्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम्; विशेषणम् (तान्/नरान् implied)

• क्षुत्-तृषा-आर्तान्: afflicted by hunger and thirst
• क्षुत्-तृषा-आर्तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक) + तृषा (प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (क्षुत्तृषाभ्याम् आर्ताः); पुंलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम्; ‘afflicted by hunger and thirst’

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थकः (conjunction)

• लग्न-पृष्ठ-उदर-त्वचः: with skin clinging to back and belly (emaciated)
• लग्न-पृष्ठ-उदर-त्वचः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: लग्न (कृदन्त/प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक) + उदर (प्रातिपदिक) + त्वच् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समासः; पुंलिङ्गे द्वितीया-बहुवचनम्; ‘whose skin is stuck to back and belly’ (emaciated)

• अन्यैः: by other
• अन्यैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम्; विशेषणम् (रुद्रपिशाचैः)

• रुद्र-पिशाचैः: by Rudra-ghouls
• रुद्र-पिशाचैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: रुद्र (प्रातिपदिक) + पिशाच (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः ‘रुद्राः पिशाचाः’; पुंलिङ्गे तृतीया-बहुवचनम्; instrumental plural

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; conjunction

• सह: together/with
• सह: Sahartha (Accompaniment)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; सहार्थक-उपपदं (with)

• संयोजयति: joins, yokes, associates
• संयोजयति: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √युज् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
• Form: लट्-लकारः, परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; present ‘joins/associates’

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; particle

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa narration, typically to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (via Bhairava-retinue association)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: Emaciated naked souls, skin clinging to ribs, bound and yoked together; fierce Rudra-piśācas with wild hair and rudrākṣa garlands drive them onward under Yama’s command.

Characters & Entities

• Rudra-piśāca

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sin degrades and binds the soul into suffering; the Purāṇa uses stark imagery to urge dharmic living.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī/Avimukta is the chapter’s sacred horizon, contrasted against the misery of karmic bondage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse is descriptive of punitive states.