Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 66

Devanagari script

इदमेव रहस्यं च कथितं क्षेत्रवासिनाम् । मतिः परहिता कार्या वाच्यं नोद्वेगकृद्वचः

Transliteration

idameva rahasyaṃ ca kathitaṃ kṣetravāsinām | matiḥ parahitā kāryā vācyaṃ nodvegakṛdvacaḥ

Translation

“یہی راز کی تعلیم اس مقدّس کھیتر کے باشندوں کے لیے کہی گئی ہے۔ نیت کو دوسروں کے بھلے میں لگاؤ، اور ایسے کلمات کہو جو کسی کے دل میں اضطراب نہ پیدا کریں۔”

Word by Word

• इदम्: this
• इदम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• एव: indeed / only
• एव: Sambandha/Emphasis
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चयार्थक/particle of emphasis)

• रहस्यम्: secret / esoteric teaching
• रहस्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रहस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• च: and
• च: Samucchaya (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय/coord. conjunction)

• कथितम्: has been told
• कथितम्: Kriya (Predicate, passive)
• Type: Verb
• Root: कथित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कथ् (धातु) + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि भावः ‘has been told’

• क्षेत्रवासिनाम्: of the residents of the sacred place
• क्षेत्रवासिनाम्: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र + वासिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (क्षेत्रे वासी)

• मतिः: mindset / intention
• मतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• परहिता: beneficial to others
• परहिता: Vidheyavisheshana (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: पर + हित (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (परस्य हितम्)

• कार्या: should be made (so)
• कार्या: Kriya (Implied obligation)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ (धातु) + यत्)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive) ‘to be done/made’

• वाच्यम्: should be spoken
• वाच्यम्: Kriya (Implied obligation)
• Type: Adjective
• Root: वाच्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वच् (धातु) + यत्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; यत्-प्रत्ययान्त (gerundive) ‘to be spoken’

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• उद्वेगकृत्: causing agitation
• उद्वेगकृत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: उद्वेग + कृत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √कृ (धातु) + क्विप्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः ‘उद्वेगं करोति’

• वचः: speech / words
• वचः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (resident-dharma)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: kṣetra-vāsinaḥ / dvijāḥ

Visual Art Cues

Scene: A calm ethical tableau: Kāśī residents engaged in acts of public welfare—helping pilgrims, feeding the poor—while maintaining gentle, non-provocative conversation; the sacred city backdrop reinforces ‘rahasya’ as lived virtue.

Characters & Entities

• Kāśī
• Kṣetra-vāsins
• Dharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

In Kāśī, inner purity is shown through a mind dedicated to others’ good and speech that does not disturb or harm.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī as the ‘kṣetra’ whose residents are given a special ethical rahasya.

What ritualistic prescription is mentioned?

A discipline of conduct: cultivate parahita-bhāva and practice gentle, non-agitating speech.