Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

निवसंति मम क्षेत्रे मम भक्तिं प्रकुर्वते । मम लिंगधरा ये तु तानेवोपदिशाम्यहम्

Transliteration

nivasaṃti mama kṣetre mama bhaktiṃ prakurvate | mama liṃgadharā ye tu tānevopadiśāmyaham

Translation

جو لوگ میرے کشتَر میں رہتے ہیں اور میری بھکتی کو سرگرمی سے انجام دیتے ہیں—اور جو میرا لِنگ دھارن کرتے ہیں—انہیں ہی میں خود تعلیم و اُپدیش دیتا ہوں۔

Word by Word

• निवसन्ति: dwell
• निवसन्ति: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + वस् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; परस्मैपदम्

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• क्षेत्रे: in (my) sacred field/region
• क्षेत्रे: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (अधिकरण), एकवचनम्

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• भक्तिम्: devotion
• भक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रकुर्वते: perform/practice
• प्रकुर्वते: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + कृ (धातु)
• Form: लट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, बहुवचनम्; आत्मनेपदम्

• मम: my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्

• लिङ्ग-धराः: wearers/bearers of the liṅga
• लिङ्ग-धराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक) + धर (धा.धृ; अच्-प्रत्यय/प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (द्वितीया-तत्पुरुषः: लिङ्गं धरन्ति); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• ये: who
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; सम्बन्ध-सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/विशेषार्थक-निपातः (but/indeed)

• तान्: them
• तान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम

• एव: only
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-निपातः (only/just)

• उपदिशामि: I instruct/teach
• उपदिशामि: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + दिश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः, उत्तम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

Speaker

Śiva (Hara/Bhava)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Śiva-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī / Skanda Purāṇa audience

Visual Art Cues

Scene: In Kāśī, a devoted resident wearing a liṅga (liṅga-dhārī) receives whispered upadeśa from Śiva/Viśvanātha appearing as a compassionate guru; background shows a shrine courtyard and bilva trees.

Characters & Entities

• Kāśī-kṣetra
• Liṅga (Śiva-emblem)
• Śaiva devotees

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī-residence becomes spiritually decisive when joined with active devotion; such qualified devotees receive Śiva’s direct guidance.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śiva’s own kṣetra—Kāśī (Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-dhāraṇa (bearing the liṅga) and sustained bhakti while residing in Kāśī are implied as Śaiva disciplines.