Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 44

Devanagari script

यैश्च काशीस्थितो जंतुरल्पकोपि विरोधितः । तैर्वै विश्वंभरा सर्वा मया सह विरोधिता

Transliteration

yaiśca kāśīsthito jaṃturalpakopi virodhitaḥ | tairvai viśvaṃbharā sarvā mayā saha virodhitā

Translation

جن لوگوں نے کاشی میں بسنے والے کسی ایک جیو کو بھی ذرا سا مخالفت یا ایذا دی، انہوں نے یقیناً میرے ساتھ پوری وشومبھرا دھرتی کی مخالفت کی۔

Word by Word

• यैः: by whom/with whom
• यैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (करण), बहुवचनम्; सर्वनाम-शब्दः (pronoun)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक-निपातः (conjunction)

• काशी-स्थितः: dwelling in Kāśī
• काशी-स्थितः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + स्थ (धा.स्था; क्त-प्रत्ययः)
• Form: तत्पुरुष-समासः (सप्तमी-तत्पुरुषः: काश्याम् स्थितः); पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; क्त-प्रत्ययान्त-विशेषणम् (past participle)

• जन्तुः: a creature/person
• जन्तुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जन्तु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• अल्पकः: even a small/insignificant (one)
• अल्पकः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अल्पक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• अपि: even/also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अपि-शब्दः (emphatic/also/even)

• विरोधितः: opposed/hostiled
• विरोधितः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: वि + रुध् (धातु) → विरोधित (क्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगार्थः (past passive participle)

• तैः: by them
• तैः: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; सर्वनाम-शब्दः

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपातः (emphatic particle)

• विश्वम्भरा: Viśvambharā (the all-supporting one)
• विश्वम्भरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वम्भरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेष-नाम (epithet)

• सर्वा: entire/whole
• सर्वा: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• मया: by me
• मया: Karaṇa (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• सह: with
• सह: Sahakāraka (Accompaniment/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सह (अव्यय)
• Form: सह-शब्दः; सहार्थक-अव्ययम् (with)

• विरोधिता: (I am) opposed
• विरोधिता: Karma (Object/कर्म)
• Type: Verb
• Root: वि + रुध् (धातु) → विरोधित (क्त-प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्तः कृदन्तः; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगार्थः (past passive participle)

Speaker

Śiva (Hara/Bhava)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pārvatī / Skanda-tradition audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Śiva as Viśvanātha stands as guardian of Kāśī; a pilgrim restrains anger and offers protection to a small creature, while the city’s ghāṭas and temples glow behind—signifying that harming a Kāśī-being is cosmic defiance.

Characters & Entities

• Kāśī
• Viśvambharā (Earth)
• Kāśī-sthita jantu (resident being)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s sanctity extends to its inhabitants; harming or opposing a Kāśī-dweller is treated as hostility toward Śiva and the cosmic order.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), presented as a protected sacred sphere where residents are under Śiva’s special regard.

What ritualistic prescription is mentioned?

No formal ritual; the ethical prescription is ahiṃsā and non-hostility toward beings in Kāśī.