Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तं वासरं पुरस्कृत्य जग्राह नियमं दृढम् । जैगीषव्यो महामेधाः कुंभयोने महाकृती

Transliteration

taṃ vāsaraṃ puraskṛtya jagrāha niyamaṃ dṛḍham | jaigīṣavyo mahāmedhāḥ kuṃbhayone mahākṛtī

Translation

اسی دن کو مقدّم و معظّم جان کر، عظیم ذہن والے جَیگیشویہ نے پختہ نذر اختیار کی—اے کُمبھ یونی اگستیہ، بلند ہمت و عظیم کارنامہ والے!

Word by Word

• तम्: that (day)
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; सर्वनाम

• वासरम्: day
• वासरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: vāsara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• पुरस्कृत्य: having put in front / having made foremost
• पुरस्कृत्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरस् (उपसर्ग/अव्यय) + √kṛ (कृ धातु) (क्त्वान्त-कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययीभाव-प्रयोगः (Gerund/Absolutive); क्रियाविशेषणम्

• जग्राह: took up / undertook
• जग्राह: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √grah (ग्रह् धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• नियमम्: vow, observance
• नियमम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: niyama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• दृढम्: firm
• दृढम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: dṛḍha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; विशेषणम् (नियमम्)

• जैगीषव्यः: Jaigīṣavya
• जैगीषव्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: jaigīṣavya (प्रातिपदिक; व्यक्तिनाम)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्

• महामेधाः: of great intellect
• महामेधाः: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā + medhā (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः; विशेषणम् (जैगीषव्यः)

• कुंभयोने: in/at Kumbhayoni (Agastya)
• कुंभयोने: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: kuṃbha + yoni (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (कुंभस्य योनिः); संबन्धे अधिकरणम्

• महाकृती: of great deeds / great achiever
• महाकृती: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā + kṛti (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः (Nominative), एकवचनम्; समासः—कर्मधारयः; विशेषणम् (जैगीषव्यः)

Speaker

Skanda (addressing Agastya, contextual)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (kumbhayoni)

Visual Art Cues

Scene: Jaigīṣavya, austere and radiant, resolves upon a firm niyama, with Agastya addressed as kumbhayoni; the atmosphere suggests a sacred calendrical day being honored.

Characters & Entities

• Jaigīṣavya
• Agastya (Kuṃbhayoni)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual progress is anchored in firm niyama—disciplined vows taken at auspicious moments and sustained with resolve.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it continues the Kāśī Khaṇḍa’s broader sacred narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

A ‘dṛḍha niyama’—a firm vow/observance—is undertaken (the specific form is detailed in subsequent verses).