Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 23

Devanagari script

महानियमवान्नंदिस्त्वगस्थिस्नायु शेषितः । तमिहानय मद्भक्तं मद्दर्शन दृढव्रतम्

Transliteration

mahāniyamavānnaṃdistvagasthisnāyu śeṣitaḥ | tamihānaya madbhaktaṃ maddarśana dṛḍhavratam

Translation

“نندی، وہ بڑے ضبط و ریاضت والا ہے؛ بس کھال، ہڈی اور پٹھے ہی باقی رہ گئے ہیں۔ میرے اس بھکت کو یہاں لے آ، جو میرے درشن کے لیے اپنے ورت میں ثابت قدم ہے۔”

Word by Word

• महानियमवान्: possessing great restraints
• महानियमवान्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महानियमवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः ‘महानियमाः सन्ति यस्य’

• नन्दिः: Nandi
• नन्दिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नन्दि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• त्वक्: skin
• त्वक्: Samasa-anga (compound member)
• Type: Noun
• Root: त्वच् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासाङ्ग (त्वगस्थि...)

• अस्थि: bone
• अस्थि: Samasa-anga (compound member)
• Type: Noun
• Root: अस्थि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासाङ्ग

• स्नायु: sinew
• स्नायु: Samasa-anga (compound member)
• Type: Noun
• Root: स्नायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासाङ्ग

• शेषितः: reduced to (mere)
• शेषितः: Predicate (विधेय)
• Type: Adjective
• Root: शिष् (धातु) + क्त → शेषित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्तः (past passive participle) ‘अवशिष्टः/शेषः कृतः’

• तम्: him
• तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• इह: here
• इह: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक-अव्यय

• आनय: bring
• आनय: Kriya (Command/आज्ञा)
• Type: Verb
• Root: आ + नी (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• मद्भक्तम्: my devotee
• मद्भक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मत् (अस्मद्-षष्ठी) + भक्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मम भक्तम्’

• मद्दर्शन: (for) seeing me / my vision
• मद्दर्शन: Karma (Object/कर्म) (व्रतस्य विषयः)
• Type: Noun
• Root: मत् (अस्मद्-षष्ठी) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘मम दर्शनम्’ (समासपूर्वपद)

• दृढव्रतम्: firm-vowed
• दृढव्रतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दृढ + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः ‘दृढं व्रतं यस्य’ (विशेषणरूपेण)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jaigīṣavya’s cave-abode (Śailāda)

Type: cave

Skanda Dialogue

Listener: Nandī

Visual Art Cues

Scene: Śiva speaks to Nandī, gesturing toward the cave’s direction. A vision-like inset shows Jaigīṣavya: a skeletal ascetic, skin stretched over bones, seated immobile with closed eyes, rudrākṣa and ash, radiating quiet power.

Characters & Entities

• Śiva
• Nandī
• Jaigīṣavya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Steadfast vows and self-restraint aimed at divine darśana are honored by Śiva and culminate in grace.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative remains tied to Śailāda’s cave-dwelling ascetic within the Kāśī Khaṇḍa framework.

What ritualistic prescription is mentioned?

The instruction to bring the ascetic before Śiva for darśana, implying the fruition of a long vrata.