Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

योगिन्योपि प्रणम्येशं चक्रुर्मंगलगायनम् । तरणिः प्रणनामाथ प्रमथाधिपतिं हरम्

Transliteration

yoginyopi praṇamyeśaṃ cakrurmaṃgalagāyanam | taraṇiḥ praṇanāmātha pramathādhipatiṃ haram

Translation

یوگنیوں نے بھی پروردگار کو جھک کر نمسکار کیا اور منگل گیت گائے؛ پھر ترنی (سورج) نے پرمَتھوں کے ادھیپتی ہَر، ہرا کو سجدۂ تعظیم کیا۔

Word by Word

• योगिन्यः: the yoginīs
• योगिन्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: योगिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (also/even)

• प्रणम्य: having bowed
• प्रणम्य: Kriya (पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभाव; पूर्वक्रिया (having bowed)

• ईशम्: the Lord
• ईशम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• चक्रुः: did/performed
• चक्रुः: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• मङ्गलगायनम्: auspicious singing
• मङ्गलगायनम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मङ्गल-गायन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; मङ्गलस्य गायनम् इति षष्ठी-तत्पुरुष

• तरणिः: the Sun (Taraṇi)
• तरणिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तरणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• प्रणनाम: bowed down
• प्रणनाम: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-नम् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अथ: then
• अथ: Sambandha (Discourse)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (then/now)

• प्रमथाधिपतिम्: the lord of the Pramathas
• प्रमथाधिपतिम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रमथ-अधिपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; प्रमथानाम् अधिपतिः इति षष्ठी-तत्पुरुष

• हरम्: Hara (Śiva)
• हरम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेष्य (apposition to प्रमथाधिपतिम्)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa narrative frame)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-Kāśī

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Pilgrimage-seeker interlocutors of Kāśī-māhātmya (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Yoginīs form a semicircle, hands in añjali, singing maṅgala; nearby, the radiant Sun-god (Taraṇi/Ravi) bows to Hara, acknowledging him as lord of the Pramathas, while gaṇas stand attentive.

Characters & Entities

• Yoginīs
• Sūrya (Taraṇi)
• Śiva (Hara)
• Pramathas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Auspicious praise and reverence harmonize the cosmos; even the Sun honors the Supreme Lord.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is celebrated as the kṣetra where celestial beings gather for maṅgala-stuti.

What ritualistic prescription is mentioned?

Maṅgala-gāna (auspicious devotional singing) and praṇāma are presented as acts of worship.