Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 7

Devanagari script

याम्यां पादोदकाच्छ्वेतद्वीपतीर्थं महत्तरम् । तत्राहं ज्ञानदो नृणां ज्ञानकेशवसंज्ञकः

Transliteration

yāmyāṃ pādodakācchvetadvīpatīrthaṃ mahattaram | tatrāhaṃ jñānado nṛṇāṃ jñānakeśavasaṃjñakaḥ

Translation

جنوب کی سمت پاؤں دھونے کے پانی سے اُبھرا ہوا نہایت عظیم شویتَدویپ تیرتھ ہے۔ وہاں میں ‘گیانکیشو’ کے نام سے لوگوں کو سچا گیان عطا کرتا ہوں۔

Word by Word

• याम्याम्: in the southern (direction/quarter)
• याम्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: याम्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; दिक्-विशेषणम् (southern)

• पादोदकात्: from the water of (his) feet
• पादोदकात्: Apadana (Ablative source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: पाद-उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (पादस्य उदकम्)

• श्वेतद्वीपतीर्थम्: the Śvetadvīpa pilgrimage-place
• श्वेतद्वीपतीर्थम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्वेत-द्वीप-तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (श्वेतद्वीपस्य तीर्थम्)

• महत्तरम्: greater/very great
• महत्तरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तरप्-प्रत्ययान्त (comparative)

• तत्र: there
• तत्र: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (adverb of place)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ज्ञानदः: giver of knowledge
• ज्ञानदः: Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान-द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः उपपद-तत्पुरुषः (ज्ञानं ददाति इति)

• नृणाम्: of men/people
• नृणाम्: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: नृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• ज्ञानकेशवसंज्ञकः: named ‘Jñānakeśava’
• ज्ञानकेशवसंज्ञकः: Karta (Predicate adjective/कर्ता-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्ञान-केशव-संज्ञक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (ज्ञानकेशव इति संज्ञा यस्य)

Speaker

Skanda (deduced for Kāśīkhaṇḍa context) speaking to Agastya

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Śvetadvīpa-tīrtha

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Nārada (implied)

Visual Art Cues

Scene: A luminous southern tīrtha named Śvetadvīpa, its waters bright and milky-white; a small shrine of Jñānakeśava stands near the ford; pilgrims collect pādodaka in vessels; the air feels cool, clarifying, and contemplative.

Characters & Entities

• Śvetadvīpa-tīrtha
• Jñānakeśava

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage in Kāśī is framed as a pathway to jñāna, with the deity explicitly granting spiritual insight to devotees.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Śvetadvīpa-tīrtha, described as a supremely great tīrtha in the southern quarter.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, approaching that tīrtha and honoring Jñānakeśava there to receive jñāna.