Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 57

Devanagari script

इंद्राद्या लोकपालाश्च मरीच्याद्या महर्षयः । माध्याह्निकीं क्रियां कर्तुं समीयुर्मणिकर्णिकाम्

Transliteration

iṃdrādyā lokapālāśca marīcyādyā maharṣayaḥ | mādhyāhnikīṃ kriyāṃ kartuṃ samīyurmaṇikarṇikām

Translation

اِندر وغیرہ لوک پال اور مَریچی سے آغاز کرنے والے مہارشی، دوپہر کی کرِیا ادا کرنے کے لیے منیکرنیکا میں جمع ہوتے ہیں۔

Word by Word

• इन्द्राद्याः: Indra and others
• इन्द्राद्याः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (इन्द्रः आदिः येषाम्) ‘इन्द्र-आदि’

• लोकपालाः: guardians of the worlds
• लोकपालाः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोकपाल (प्रातिपदिक) = लोक + पाल (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य पालाः)

• च: and
• च: समुच्चय (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय (conjunction)

• मरीच्याद्याः: Marīci and others
• मरीच्याद्याः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मरीचि (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुष (मरीचिः आदिः येषाम्)

• महर्षयः: great sages
• महर्षयः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक) = महा + ऋषि (समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—कर्मधारय (महान् ऋषिः)

• माध्याह्निकीम्: midday (related)
• माध्याह्निकीम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: माध्याह्निकी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (क्रियायाः)

• क्रियाम्: rite/action
• क्रियाम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्रिया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कर्तुम्: to do/perform
• कर्तुम्: प्रयोजन (Purpose)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु) + तुमुन् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: तुमुनन्त (infinitive), प्रयोजनार्थक (purpose)

• समीयुः: assembled/came together
• समीयुः: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: सम् + ई + √या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• मणिकर्णिकाम्: to Maṇikarṇikā
• मणिकर्णिकाम्: कर्म (Object/Goal)
• Type: Noun
• Root: मणिकर्णिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī Khaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Maṇikarṇikā

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Brāhmaṇas/seekers

Visual Art Cues

Scene: A grand midday gathering at Maṇikarṇikā: Indra with vajra, other lokapālas in their directions, and Marīci and other mind-born sages seated on darbha mats, all offering arghya to the sun over the Gaṅgā.

Characters & Entities

• Indra
• Lokapālas
• Marīci
• Maharṣis
• Māṇikarṇikā
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s greatness is shown when devas and ṛṣis themselves gather there to uphold daily dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Māṇikarṇikā in Kāśī.

What ritualistic prescription is mentioned?

Mādhyāhnikī kriyā—midday ritual observances.