Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 200

Devanagari script

त्रिविक्रमोस्म्यहं काश्यामुदीच्यां च त्रिलोचनात् । ददामि पूजितो लक्ष्मीं हरामि वृजिनान्यपि

Transliteration

trivikramosmyahaṃ kāśyāmudīcyāṃ ca trilocanāt | dadāmi pūjito lakṣmīṃ harāmi vṛjinānyapi

Translation

‘میں کاشی میں تری وِکرم ہوں’ تری لوچن کے شمال میں۔ جب میری پوجا کی جاتی ہے تو میں لکشمی عطا کرتا ہوں اور مصیبتیں اور گناہ بھی دور کر دیتا ہوں۔

Word by Word

• त्रिविक्रमः: Trivikrama
• त्रिविक्रमः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रि-विक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समास: त्रयः विक्रमाः यस्य/त्रिषु विक्रमेषु (परम्परया नामधारक; सामान्यतः तत्पुरुष/बहुव्रीह्यर्थे नाम)

• अस्मि: am
• अस्मि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन

• उदीच्याम्: in the north
• उदीच्याम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: उदीची (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; दिग्वाचक

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चय conjunction)

• त्रिलोचनात्: from Trilocana (three-eyed one)
• त्रिलोचनात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्रि-लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; समास: त्रीणि लोचनानि यस्य (बहुव्रीह्यर्थे नाम), रूपतः तत्पुरुषसंज्ञक-प्रातिपदिक

• ददामि: I give
• ददामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद; धातु: दा (दाने)

• पूजितः: when worshipped
• पूजितः: Karta (Predicate participle/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; धातु: पूज् (पूजायाम्)

• लक्ष्मीम्: fortune/prosperity
• लक्ष्मीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• हरामि: I remove/take away
• हरामि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हृ (धातु)
• Form: लट् (present), उत्तमपुरुष (1st), एकवचन; परस्मैपद; धातु: हृ (हरणे)

• वृजिनानि: sins/evils
• वृजिनानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृजिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय (निपात/particle), अपि=also/even

Speaker

Trivikrama (self-identification within the verse; embedded deity-voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Trivikrama (Kāśī)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Trivikrama icon in Kāśī: Viṣṇu with one leg raised in cosmic stride, holding śaṅkha-cakra-gadā-padma; devotees offer tulasī and lamps; a gentle shower of golden light symbolizes Lakṣmī while dark knots of misfortune unravel.

Characters & Entities

• Trivikrama
• Trilocana
• Lakṣmī
• Kāśī (Varanasi)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī harmonizes sectarian forms: worship of Viṣṇu (Trivikrama) within Śiva’s kṣetra grants both worldly well-being and spiritual purification.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Trivikrama presence/shrine in Kāśī, positioned north of Trilocana.

What ritualistic prescription is mentioned?

Pūjā (worship) of Trivikrama for prosperity and removal of misfortune/sin.