Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 98

Devanagari script

पत्रभोजी भवेदूर्जे कांस्यं त्याज्यं प्रयत्नतः । यो व्रती कांस्यभोजी स्यान्न तद्व्रतफलं लभेत्

Transliteration

patrabhojī bhavedūrje kāṃsyaṃ tyājyaṃ prayatnataḥ | yo vratī kāṃsyabhojī syānna tadvrataphalaṃ labhet

Translation

اُورجا (کارتک) میں پتے پر کھانا چاہیے اور کانسی کے برتنوں سے پوری کوشش کے ساتھ پرہیز کرنا چاہیے۔ جو ورتی کانسی میں کھائے، وہ اس ورت کا پھل نہیں پاتا۔

Word by Word

• पत्रभोजी: one who eats on leaves
• पत्रभोजी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पत्र + भोजिन् (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (पत्रे भोजी=leaf-eater)

• भवेत्: should be
• भवेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ऊर्जे: in Ūrjā (vow/month)
• ऊर्जे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ऊर्ज्/ऊर्जा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• कांस्यम्: bronze vessel (kāṃsya)
• कांस्यम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कांस्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय (predicate noun)

• त्याज्यम्: should be avoided
• त्याज्यम्: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: त्यज् (धातु) + यत् (कृदन्त)
• Form: कृत्य (Gerundive/यत्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (to be avoided)

• प्रयत्नतः: with effort/carefully
• प्रयत्नतः: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb), manner

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धसूचक

• व्रती: a vow-observer
• व्रती: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रतिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कांस्यभोजी: one who eats from a bronze vessel
• कांस्यभोजी: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate/समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: कांस्य + भोजिन् (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (कांस्ये भोजी=one who eats in bronze vessel)

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation particle)

• तत्: that
• तत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• व्रतफलम्: the fruit of the vow
• व्रतफलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्रत + फल (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (vow's fruit)

• लभेत्: would obtain
• लभेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ūrja/Kārtika-vrata (Kāśī context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Kārtika votary in Kāśī eats a simple meal from a leaf-plate while a bronze vessel is set aside, indicating careful adherence to niyamas; nearby, a small shrine lamp burns.

Characters & Entities

• Ūrja

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Vows are upheld by careful observance of purity-codes; negligence in prescribed restraints weakens the vow’s fruit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction is embedded in the Kāśī Khaṇḍa (Kashi) but addresses Ūrja-vrata conduct rather than a named tirtha.

What ritualistic prescription is mentioned?

Eat from leaf-plates and avoid using bronze (kāṃsya) vessels during Ūrja/Kārtika.