Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 20

कैवल्यं यत्परं ब्रह्म निराकारमगोचरम् । तं पुं मूर्त्या परिणतं भक्तानां भक्तिहेतुतः

kaivalyaṃ yatparaṃ brahma nirākāramagocaram | taṃ puṃ mūrtyā pariṇataṃ bhaktānāṃ bhaktihetutaḥ

وہی برتر برہمن جو کیولیہ (مطلق نجات) ہے—بے صورت اور حواس کی دسترس سے ماورا—وہی بھکتوں کی بھکتی کے سبب اور سہارا بننے کو مورتی روپ دھار لیتا ہے۔

कैवल्यम्absolute aloneness/liberation
कैवल्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकैवल्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता/विषय), एकवचन
यत्which
यत्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धबोधक-सर्वनाम (relative pronoun)
परम्supreme
परम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (यत्/ब्रह्म)
ब्रह्मBrahman
ब्रह्म:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
निराकारम्formless
निराकारम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootनिर् (उपसर्ग) + आकार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (निर्गतः आकारः यस्य)
अगोचरम्beyond the range of senses
अगोचरम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootअ (नञ्-प्रत्यय) + गोचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नञ्-तत्पुरुषः
तम्that (him/it)
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम
पुम्the Person (Puruṣa)
पुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुम्स् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; छान्दस/वैदिक-रूपम् (पुम् = पुमांसम्)
मूर्त्याby/into a form
मूर्त्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमूर्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
परिणतम्transformed/manifested
परिणतम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपरि (उपसर्ग) + नम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; (परि-नम् → परिणत = transformed)
भक्तानाम्of devotees
भक्तानाम्:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभक्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन
भक्ति-हेतुतःfor the sake of devotion / because of devotion
भक्ति-हेतुतः:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeIndeclinable
Rootभक्ति (प्रातिपदिक) + हेतु (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय)
Formअव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त: -तः = 'because of/from'); समासः—तत्पुरुषः (भक्तेः हेतुः)

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A metaphysical tableau: the formless Brahman suggested as vast luminous space, from which the Lord’s compassionate embodied form emerges, facing devotees; the contrast between nirākāra radiance and saguṇa icon is central.

B
Brahman
B
Bhakta (devotees)
M
Mūrti (divine form)

FAQs

The transcendent, formless Absolute compassionately becomes approachable through form, so devotion can arise and mature into liberation.

No single site is named; the verse provides a theological summit within the Kāśī tīrtha narrative context.

No explicit prescription; the verse legitimizes mūrti-upāsanā (worship/meditation on divine form) as a valid path for devotees.