Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

सुनीलेंदीवररुचिं सुस्निग्ध मधुराकृतिम् । नाभीह्रदलसत्पद्म सुपाटलरदच्छदम्

Transliteration

sunīleṃdīvararuciṃ susnigdha madhurākṛtim | nābhīhradalasatpadma supāṭalaradacchadam

Translation

اُن کی تابانی گہرے نیلے کنول جیسی تھی؛ اُن کا پیکر نہایت نرم اور شیریں تھا۔ ناف کے سرور سے کنول دمکتا تھا، اور خوبصورت گلابی دانتوں کو ڈھانپنے والے اُن کے ہونٹ بے حد دلکش تھے۔

Word by Word

• सुनील-इन्दीवर-रुचिम्: having the hue/lustre of deep-blue lotus
• सुनील-इन्दीवर-रुचिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + नील (प्रातिपदिक) + इन्दीवर (प्रातिपदिक) + रुचि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (विशेषण-विशेष्यभावः)

• सु-स्निग्धम्: very glossy/unctuous
• सु-स्निग्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + स्निग्ध (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः (सु + स्निग्ध)

• मधुर-आकृतिम्: of sweet/pleasing form
• मधुर-आकृतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मधुर (प्रातिपदिक) + आकृति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—कर्मधारयः

• नाभी-ह्रद-लसत्-पद्म: with a lotus shining in the navel-lake
• नाभी-ह्रद-लसत्-पद्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नाभी (प्रातिपदिक) + ह्रद (प्रातिपदिक) + लसत् (कृदन्त, लस्-धातु) + पद्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (नाभ्याः ह्रद इव; तत्र लसत् पद्मम्)

• सु-पाटल-रद-च्छदम्: having very pink lips (covering the teeth)
• सु-पाटल-रद-च्छदम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + पाटल (प्रातिपदिक) + रद (प्रातिपदिक) + छद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (रदानां छदः = ओष्ठः; सु-पाटलः)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Visual Art Cues

Scene: A serene, dark-blue (sunīla) Lord with smooth, sweetly proportioned limbs; from His navel-lake arises a radiant lotus; lips gently cover pink teeth, the face calm and compassionate.

Characters & Entities

• Viṣṇu
• Navel-lotus (nābhī-padma)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred beauty is a doorway to devotion—contemplation of the Lord’s form steadies the mind and nourishes bhakti.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse itself is iconographic; the surrounding narrative belongs to Kāśī’s tīrtha-mahātmya stream (Pañcanada context).

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; it implicitly supports dhyāna and upāsanā through visual contemplation.