Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 47

Devanagari script

प्रतीक्षमाणोवसरं किंचित्प्रष्टुमना हरिम् । हरिं विसर्जितार्चं च प्रणनाम कृतांजलिः

Transliteration

pratīkṣamāṇovasaraṃ kiṃcitpraṣṭumanā harim | hariṃ visarjitārcaṃ ca praṇanāma kṛtāṃjaliḥ

Translation

مناسب موقع کے انتظار میں اور کچھ پوچھنے کی نیت سے، پوجا مکمل کر کے اس نے ہری کو رخصت کیا اور ہاتھ جوڑ کر پرنام کیا۔

Word by Word

• प्रतीक्षमाणः: waiting
• प्रतीक्षमाणः: Karta (Agent qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रति√ईक्ष् (धातु; शानच्-प्रत्यय)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि—‘waiting’ (रविः)

• अवसरम्: an opportunity
• अवसरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अवसर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• किञ्चित्: a little
• किञ्चित्: Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: किञ्चित् (सर्वनाम/अव्ययवत्)
• Form: परिमाण/अल्पार्थक-अव्यय (a little/somewhat)

• प्रष्टुमना: intending to ask
• प्रष्टुमना: Karta (Agent qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रष्टु-मनस् (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—प्रष्टुं मनः यस्य (having the mind to ask)

• हरिम्: Hari
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• हरिम्: Hari
• हरिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• विसर्जितार्चम्: (Hari) whose worship had been concluded
• विसर्जितार्चम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विसर्जित-अर्च (प्रातिपदिक; समास/कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—विसर्जिता अर्चा यस्य/यत्र (having concluded/dismissed the worship); ‘हरिम्’ इति विशेषणम्

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• प्रणनाम: bowed down
• प्रणनाम: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र√नम् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्शभूत/perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कृताञ्जलिः: with folded hands
• कृताञ्जलिः: Karta (Agent qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत-अञ्जलि (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः—कृतः अञ्जलिः येन (with hands folded)

Speaker

Skanda (narration continues)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Keśavāditya / Hari-sannidhi context

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Ravi, having completed worship, stands with folded hands before Hari, waiting respectfully for the right moment to speak; the sanctum glows softly, emphasizing etiquette and devotion.

Characters & Entities

• Hari

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Spiritual inquiry should be grounded in humility and proper worship, approached at the right time and with reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Keśavāditya context within Kāśī is continued; the line focuses on devotional conduct rather than geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Arcana (formal worship) followed by praṇāma with añjali (folded hands) is indicated.