Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

इत्युक्त्वा सोरुणोगच्छदुड्डीयानंदकाननम् । यत्र विश्वेश्वरो दद्यादपि पंगोः शुभां गतिम्

Transliteration

ityuktvā soruṇogacchaduḍḍīyānaṃdakānanam | yatra viśveśvaro dadyādapi paṃgoḥ śubhāṃ gatim

Translation

یوں کہہ کر وہ ارُونا اُڑتا ہوا اُڈّیانا کے دلکش جنگل کی طرف روانہ ہوا—جہاں وِشوَیشور لنگڑے کو بھی مبارک راہ عطا کرتا ہے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (Discourse marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (Non-finite verb/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having said)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन

• उरुणः: Uruṇa
• उरुणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; नाम (proper noun)

• गच्छत्: went/going
• गच्छत्: Kriya (Predicate-like participle/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘going’ (finite sense in context)

• उड्डीयानन्दकाननम्: to the Uḍḍīyāna-nanda forest
• उड्डीयानन्दकाननम्: Karma (Goal/कर्म-गति)
• Type: Noun
• Root: उड्डीयान + नन्द + कानन (प्रातिपदिक; components)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (place-name + forest)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक सम्बन्धसूचक (relative adverb: where)

• विश्वेश्वरः: Viśveśvara (Lord of the universe)
• विश्वेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्व + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (lord of all)

• दद्यात्: might give/would grant
• दद्यात्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अपि: even
• अपि: Niyamaka (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (even/also)

• पङ्गोः: of a lame person
• पङ्गोः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पङ्गु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; विशेषण

• गतिम्: movement/way/goal
• गतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced Kāśīkhaṇḍa narrative voice)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Uḍḍīyāna-kānana (linked to Viśveśvara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Primary interlocutor of Kāśīkhaṇḍa (not specified in excerpt)

Visual Art Cues

Scene: Aruṇa, dawn-hued and swift, takes flight toward a lush sacred forest; in the distance a luminous liṅga-shrine of Viśveśvara is suggested; a lame pilgrim is shown receiving guidance/light, symbolizing ‘śubhā gati’.

Characters & Entities

• Aruṇa
• Uḍḍīyāna
• Viśveśvara (Śiva of Kāśī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s grace in Kāśī (Viśveśvara) uplifts even the powerless; sacred space transforms destiny.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśveśvara of Kāśī is explicitly praised as granting auspicious progress even to the lame.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse implies the salvific power of approaching Viśveśvara in the sacred geography of Kāśī.