Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 74

विधाय च द्राक्स हि पंचतीर्थिकां विश्वेशमाराध्य ततो यथास्वम् । पुनःपुनर्वीक्ष्यपुरीं पुरारेरिदं मयालोकिनवेति विस्मितः

vidhāya ca drāksa hi paṃcatīrthikāṃ viśveśamārādhya tato yathāsvam | punaḥpunarvīkṣyapurīṃ purāreridaṃ mayālokinaveti vismitaḥ

پھر اُس نے فوراً پنچ تیرتھ کا وِدھان پورا کیا اور دستور کے مطابق وشویشور کی آرادھنا کی۔ اس کے بعد وہ پُراری (شیو) کی نگری کو بار بار دیکھتا رہا اور حیرت سے سوچتا، “کیا میں نے واقعی یہ درشن کیا ہے؟”

विधायhaving performed
विधाय:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootवि-√धा (धातु) + क्त्वा (अव्ययकृदन्त)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having performed/arranged)
and
:
Sambandha (Conjunction/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
द्राक्quickly, at once
द्राक्:
Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootद्राक् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: quickly/at once)
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम
हिindeed
हि:
Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (particle)
पञ्चतीर्थिकाम्the five-tīrtha rite/observance
पञ्चतीर्थिकाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या) + तीर्थिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; द्विगु-समास (पञ्च तीर्थानि यस्याः/यत्)
विश्वेशम्Viśveśa (Lord of the universe)
विश्वेशम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (विश्वस्य ईशः)
आराध्यhaving worshipped
आराध्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootआ-√राध् (धातु) + ल्यप्/क्त्वा-समकक्ष (अव्ययकृदन्त)
Formअव्ययकृदन्त (gerund: having worshipped)
ततःthen
ततः:
Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb)
यथास्वम्as appropriate, in one's own way
यथास्वम्:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय) + स्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (according to one's own manner)
पुनःagain
पुनः:
Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb: again)
पुनःagain and again
पुनः:
Desha-Kala (Adverbial/देश-काल)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (repetition for emphasis)
वीक्ष्यhaving looked at
वीक्ष्य:
Kriya-viseshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Root√ईक्ष् (धातु) + क्त्वा/ल्यप् (अव्ययकृदन्त)
Formअव्ययकृदन्त (gerund: having looked at)
पुरीम्the city
पुरीम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
पुरारेःof Purāri (Śiva)
पुरारेः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुरारि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम
मयाby me
मया:
Karana (Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
अलोकि(I) saw
अलोकि:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√लोक् (धातु)
Formलुङ् (Aorist/Past), उत्तमपुरुष (1st person), एकवचन; आत्मनेपद/परस्मैपद-प्रयोगभेदेण; अर्थः ‘I saw’
not
:
Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
इतिthus
इति:
Sambandha (Quotative/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative particle)
विस्मितःastonished
विस्मितः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मित (प्रातिपदिक; क्त-निष्पन्न)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP used adjectivally); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘सः’ विशेषयति

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Pañcatīrtha (Kāśī) and Viśveśvara

Type: kshetra

Scene: After completing a five-tīrtha circuit, the pilgrim stands before Viśveśvara’s sanctum, offering flowers and lamp; then he turns, repeatedly gazing at Kāśī’s skyline—spires, ghats, and the river—overwhelmed by wonder.

P
Pañcatīrthikā
V
Viśveśvara
Ś
Śiva (Tripurāri/Purāri)
K
Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

Kāśī is approached through disciplined pilgrimage (tīrtha-rounds) culminating in devotion to Viśveśvara.

Viśveśvara (Kāśī Viśvanātha) and the pañca-tīrtha circuit within Kāśī.

Performing pañcatīrthikā and then worshiping Viśveśvara according to proper rule (yathāsvam).