Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

दमयंतीं कलिं कालं कलिंदतनयां शुभाम् । आगत्य मिलिता यत्र पुण्या स्वर्गतरंगिणी

Transliteration

damayaṃtīṃ kaliṃ kālaṃ kaliṃdatanayāṃ śubhām | āgatya militā yatra puṇyā svargataraṃgiṇī

Translation

وہاں پاکیزہ ‘سورگ ترنگنی’—جنت کی طرح بہنے والی ندی—آ کر دمیانتی، کلی، کال اور کلِند کی مبارک بیٹی (یَمُنا) سے جا ملتی ہے۔

Word by Word

• दमयन्तीम्: Damayantī (river)
• दमयन्तीम्: Karma (Object/apposition)
• Type: Noun
• Root: दमयन्ती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नदी-नाम

• कलिम्: Kalī (river)
• कलिम्: Karma (Object/apposition)
• Type: Noun
• Root: कलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नदी-नाम

• कालम्: Kālā (river)
• कालम्: Karma (Object/apposition)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; नदी-नाम

• कलिन्द-तनयाम्: the daughter of Kalinda (Yamunā)
• कलिन्द-तनयाम्: Karma (Object/apposition)
• Type: Noun
• Root: कलिन्द (प्रातिपदिक) + तनया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: कलिन्दस्य तनया (यमुना)

• शुभाम्: auspicious
• शुभाम्: Karma (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं (कलिन्दतनयाम्)

• आगत्य: having come
• आगत्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial)
• Type: Verb
• Root: आ-गम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), ‘having come’

• मिलिता: met/merged
• मिलिता: Kriya (Predicate/Action)
• Type: Verb
• Root: मिल् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि-भावे: ‘met/merged’

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Relative location marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: सम्बन्ध-अव्यय (relative adverb: ‘where’)

• पुण्या: holy
• पुण्या: Karta (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणं (स्वर्गतरंगिणी)

• स्वर्ग-तरंगिणी: the heavenly river
• स्वर्ग-तरंगिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक) + तरंगिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: स्वर्गस्य तरंगिणी (heavenly river)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Svarga-taraṅgiṇī–Yamunā saṅgama (with Damayantī, Kalī, Kāla)

Type: sangam

Visual Art Cues

Scene: A grand confluence panorama: multiple named rivers personified as goddesses flowing together; Yamunā (Kaliṃda-tanayā) receives the ‘Svarga-taraṅgiṇī’ amid swirling luminous currents.

Characters & Entities

• Svargataraṅgiṇī (Gaṅgā)
• Yamunā
• Kaliṃda
• Damayantī (river)
• Kalī (river)
• Kāla (river)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The confluence of sacred rivers is portrayed as a concentrated locus of divine grace and purifying merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prayāga is indicated through the theme of river-union (saṅgama), especially Gaṅgā–Yamunā.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, snāna and worship at the river-saṅgama; the verse primarily describes the sanctity of the confluence.