Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 40

Devanagari script

उपोष्य रजनीमेकां प्रातः श्राद्धं विधाय च । गणेशान्ब्राह्मणान्नत्वा भुक्त्वा प्रस्थितवान्सुधीः

Transliteration

upoṣya rajanīmekāṃ prātaḥ śrāddhaṃ vidhāya ca | gaṇeśānbrāhmaṇānnatvā bhuktvā prasthitavānsudhīḥ

Translation

ایک رات روزہ رکھ کر، پھر سحر کے وقت شرادھ ادا کیا۔ اس کے بعد گنیش جی اور برہمنوں کو سجدۂ تعظیم کیا؛ کھانا تناول کر کے وہ دانا سفر پر روانہ ہوا۔

Word by Word

• उपोष्य: having fasted
• उपोष्य: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-√वस्/√उष्? (धातु) + ल्यप् (कृदन्त); प्रचलित: उपवासं कृत्वा (उपोष्य)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• रजनीम्: night
• रजनीम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रजनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• एकाम्: one
• एकाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; संख्याविशेषण

• प्रातः: in the morning
• प्रातः: Avyaya (Temporal/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रातः (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• श्राद्धम्: śrāddha rite
• श्राद्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्राद्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन

• विधाय: having performed
• विधाय: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वि-√धा (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• च: and
• च: Avyaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• गणेशान्: Gaṇeśas (Gaṇeśa)
• गणेशान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गणेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन

• ब्राह्मणान्: Brahmins
• ब्राह्मणान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), बहुवचन

• नत्वा: having bowed to
• नत्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √नम् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• भुक्त्वा: having eaten
• भुक्त्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भुज् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• प्रस्थितवान्: set out, departed
• प्रस्थितवान्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र-√स्था (धातु) + क्तवतु (कृदन्त)
• Form: क्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• सुधीः: the wise man
• सुधीः: Karta (Apposition/कर्ता-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सुधी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (journey commencement)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At dawn after a night’s fast, the dvija performs śrāddha with water and sesame, then bows before a Gaṇeśa shrine and respectfully greets brāhmaṇas; afterward he takes a simple meal and steps onto the road with staff and bundle.

Characters & Entities

• Gaṇeśa
• Brāhmaṇa
• Śrāddha

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A sacred journey begins with gratitude and duty—honoring ancestors, seeking auspiciousness, and respecting the brāhmaṇas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

This verse focuses on preparatory rites; the subsequent verses name the pilgrimage tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

One-night fast (upoṣa), dawn śrāddha, bowing to Gaṇeśa and brāhmaṇas, then taking food before departure.