Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 55

Devanagari script

तीर्थानि च यथोक्तेन विधिना संचरंति ये । सर्वद्वंद्वसहा धीरास्ते नराः स्वर्गभागिनः

Transliteration

tīrthāni ca yathoktena vidhinā saṃcaraṃti ye | sarvadvaṃdvasahā dhīrāste narāḥ svargabhāginaḥ

Translation

جو مقررہ طریقے کے مطابق تیرتھوں کی یاترا کرتے ہیں، ثابت قدم رہ کر ہر طرح کے دوئی اور تضاد کو سہتے ہیں—وہی لوگ سُوَرگ کے حق دار بنتے ہیں۔

Word by Word

• तीर्थानि: pilgrimage places
• तीर्थानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय

• यथोक्तेन: as prescribed
• यथोक्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: यथा + उक्त (कृदन्त; √वच् क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; अव्ययीभावः (यथोक्त = as stated)

• विधिना: by the rule/method
• विधिना: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: विधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• संचरन्ति: move about, visit
• संचरन्ति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-√चर् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• ये: who (those who)
• ये: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सम्बन्धबोधक सर्वनाम

• सर्वद्वन्द्वसहाः: enduring all pairs of opposites
• सर्वद्वन्द्वसहाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व + द्वन्द्व + सह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (सर्वाणि द्वन्द्वानि सहन्ते)

• धीराः: steadfast, wise
• धीराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; निर्देशार्थ सर्वनाम

• नराः: men, persons
• नराः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• स्वर्गभागिनः: sharers of heaven
• स्वर्गभागिनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वर्ग + भागिन् (प्रातिपदिक; √भज्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (स्वर्गस्य भागिनः)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-tīrtha-yātrā (collective circuit)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A line of pilgrims walking steadily along Kāśī’s ghats under sun and wind, some carrying water pots and offerings; their faces show calm endurance. A subtle celestial vista above hints at svarga as the reward for disciplined travel.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is tapas: following proper procedure and enduring hardship transforms travel into heaven-winning merit.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The instruction belongs to the Kāśīkhaṇḍa’s tīrtha-culture, implicitly glorifying the Kāśī tīrtha network.

What ritualistic prescription is mentioned?

To visit tīrthas ‘as prescribed’ (yathokta-vidhi) and to maintain steadiness through dvandvas (opposites).