Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 21

मृष्टं तिष्ठतु तद्दूरं विषादप्यधिकं कटु । तत्त्वया वादियन्मंत्रैरौषधैर्नोपशाम्यति

mṛṣṭaṃ tiṣṭhatu taddūraṃ viṣādapyadhikaṃ kaṭu | tattvayā vādiyanmaṃtrairauṣadhairnopaśāmyati

وہ ‘نفیس کھانا’ دور ہی رہے—جو تو نے تجویز کیا ہے وہ زہر سے بھی زیادہ کڑوا ہے؛ تیرے منتر اور دواؤں کے لگانے سے بھی یہ تسکین نہیں پاتا۔

मृष्टम्the delicacy; tasty food
मृष्टम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमृष्ट (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (अत्र) ‘मृष्टान्नम्’ इत्यस्य संक्षेपः
तिष्ठतुlet it remain
तिष्ठतु:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु) → तिष्ठतु
Formलोट्-लकारः (Imperative), प्रथमपुरुषः, एकवचन; परस्मैपदम्
तत्-दूरम्far away (that)
तत्-दूरम्:
Avyaya (Adverbial/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + दूर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समासः (‘तत्’ विशेषणम् + ‘दूरम्’), नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषण-प्रयोगः (adverbial accusative: ‘far away’)
विषात्than poison
विषात्:
Apadana (Ablative comparison/source/अपादान)
TypeNoun
Rootविष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन
अपिeven
अपि:
Avyaya (Particle/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अवधारणार्थक-अव्यय (particle: ‘even/also’)
अधिकम्more; greater
अधिकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअधिक (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तुलनावाचक-विशेषणम्
कटुbitter; pungent
कटु:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootकटु (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गुणविशेषणम्
तत्that (thing)
तत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (अत्र) विषय-निर्देशः
त्वयाby you
त्वया:
Karana (Instrument/Agent-instrument/करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुषार्थे सर्वनाम; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन
वादि-यत्being uttered (by you)
वादि-यत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवद् (धातु) → वादि (शतृ/वर्तमानकृदन्त-आधार) + यत् (सम्बन्ध-प्रत्यय/यत्-शब्दः)
Formवर्तमानकाले कृदन्त-प्रयोगः (present-participial sense: ‘uttering’); नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (पाठभेदे ‘वदन्’ अपेक्षितम्)
मंत्रैःby mantras
मंत्रैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
औषधैःby medicines; herbs
औषधैः:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootऔषध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
not
:
Avyaya (Negation/अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय (negation particle)
उपशाम्यतिis calmed; subsides
उपशाम्यति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootशम् (धातु) + उप (उपसर्ग) → उपशाम्यति
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचन; आत्मनेपदम्

Nāgas (Kādraveyas) (replying with reluctance/objection)

Scene: Nāgas confront Kadrū: their hoods flared, eyes resolute; the ‘sweet food’ imagery fades, replaced by a dark aura symbolizing bitter adharma; mantras and herbs shown as futile symbols beside the moral wound.

K
Kadrū
N
Nāgas (Kādraveyas)

FAQs

Wrongdoing is intrinsically corrosive; ritual or technique cannot cleanse a willful breach of truth.

None named; the emphasis is ethical rather than geographical in this verse.

No prescription; it states that mantras and medicines cannot ‘pacify’ the bitterness of the proposed act.