Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 36

Devanagari script

त्वमन्नदस्त्वं किल जीवदाता त्वं ज्ञानदस्त्वं किल मोक्षदोपि । त्वमंत्यभूषां कुरुषे जनानां जटाकलापैरुरगेंद्रहारैः

Transliteration

tvamannadastvaṃ kila jīvadātā tvaṃ jñānadastvaṃ kila mokṣadopi | tvamaṃtyabhūṣāṃ kuruṣe janānāṃ jaṭākalāpairurageṃdrahāraiḥ

Translation

تو ہی اَنّ کا داتا ہے؛ بے شک تو ہی زندگی بخشنے والا ہے۔ تو ہی علم کا عطا کرنے والا ہے؛ بے شک تو ہی موکش (نجات) کا بھی داتا ہے۔ اپنی جٹاؤں اور ناگ راج کے ہاروں سے تو لوگوں کی آخری زینت بن جاتا ہے۔

Word by Word

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुषार्थे (2nd person pronoun), एकवचन, प्रथमा (Nominative)

• अन्नदः: giver of food
• अन्नदः: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अन्न + द (दा धातु, दानार्थे) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; ‘अन्नं ददाति’ इति—उपपद-तत्पुरुषसमास, कर्तरि कृदन्त (द-प्रत्यय)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा

• किल: indeed / as is said
• किल: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधान/प्रसिद्ध्यर्थे

• जीवदाता: giver of life
• जीवदाता: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: जीव + दाता (दा धातु, तृच्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; उपपद-तत्पुरुष (‘जीवं ददाति’), कर्तरि तृच् (दाता)

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा

• ज्ञानदः: giver of knowledge
• ज्ञानदः: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान + द (दा धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; उपपद-तत्पुरुष (‘ज्ञानं ददाति’), कर्तरि कृदन्त

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा

• किल: indeed
• किल: Sambandha (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: किल (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• मोक्षदः: giver of liberation
• मोक्षदः: Karta (Predicate nominative/कर्तृ-विशेषण)
• Type: Noun
• Root: मोक्ष + द (दा धातु) (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; उपपद-तत्पुरुष (‘मोक्षं ददाति’), कर्तरि कृदन्त

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), समुच्चय/अपि-भावे

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, एकवचन, प्रथमा

• अन्त्यभूषाम्: the ultimate ornament
• अन्त्यभूषाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अन्त्य + भूषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (Accusative); कर्मधारय—‘अन्त्या भूषा’ (final/ultimate ornament)

• कुरुषे: you make / you become
• कुरुषे: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट् (Present), आत्मनेपद, मध्यमपुरुष, एकवचन

• जनानाम्: of people
• जनानाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, षष्ठी (Genitive)

• जटाकलापैः: with clusters of matted hair
• जटाकलापैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: जटा + कलाप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (Instrumental); षष्ठी-तत्पुरुष—‘जटानां कलापाः’

• उरगेन्द्रहारैः: with garlands of the serpent-king
• उरगेन्द्रहारैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: उरग + इन्द्र + हार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, बहुवचन, तृतीया (Instrumental); षष्ठी-तत्पुरुष—‘उरगेन्द्रस्य हाराः’ (serpent-king garlands)

Speaker

A devotee praising Śiva/Bhairava-like form (Shaiva attributes: jaṭā, nāga-hāra)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (Viśveśvara domain)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee in Kāśī offers a fervent stuti to Śiva: the Lord stands/appears with jaṭā-kalāpa, crescent and Gaṅgā implied in the locks, and a serpent-king garland; the city’s ghāṭs and temple spires form the backdrop.

Characters & Entities

• Mokṣa
• Jñāna
• Śiva (implied by jaṭā and nāga-hāra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Lord is the complete benefactor—from worldly sustenance to final liberation—making devotion a path of both welfare and mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Implicitly Kāśī as the mokṣa-field under Śiva’s grace, though the verse focuses on the deity’s universal gifts.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; it is theological praise (stuti) emphasizing the fruits of divine refuge.