Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 79

Devanagari script

गभस्तीश्वर इत्याख्यां ततो लिंगमवाप्स्यति । अर्चयित्वा गभस्तीशं स्नात्वा पंचनदे नरः

Transliteration

gabhastīśvara ityākhyāṃ tato liṃgamavāpsyati | arcayitvā gabhastīśaṃ snātvā paṃcanade naraḥ

Translation

اس کے بعد وہ لِنگ ‘گبھستی ایشور’ کے نام سے مشہور ہوگا۔ گبھستی ایشور کی پوجا کرکے اور پنچ نَد میں اشنان کرکے بھکت انسان مقررہ پُنّیہ حاصل کرتا ہے۔

Word by Word

• गभस्तीश्वरः: Lord of rays (name: Gabhastīśvara)
• गभस्तीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गभस्ति (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गभस्तीनाम् ईश्वरः)

• इति: thus/so-called
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: इति-शब्दः; उद्धरण/समाप्ति-सूचक अव्यय (quotative particle)

• आख्याम्: name/appellation
• आख्याम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikarana/Temporal (Time reference/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—क्रियाविशेषण (adverb: thereafter/from that)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• अवाप्स्यति: will obtain/attain
• अवाप्स्यति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव्+आप् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• अर्चयित्वा: having worshipped
• अर्चयित्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकाले कृतक्रिया (having worshipped)

• गभस्तीशम्: Gabhastīśa (the Lord)
• गभस्तीशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गभस्ति (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभाव; पूर्वकाले कृतक्रिया (having bathed)

• पञ्चनदे: at Pañcanada (place of five rivers)
• पञ्चनदे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक) + नद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; द्विगु-समासः (पञ्च नद्यः यस्मिन्/यत्र)

• नरः: a man
• नरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pañcanada (associated with Gabhastīśvara)

Type: ghat

Skanda Dialogue

Listener: Śaunaka and the Naimiṣāraṇya sages (typical frame)

Visual Art Cues

Scene: A devotee offers flowers, bilva leaves, and water to a radiant Śiva-liṅga labeled Gabhastīśvara; nearby, pilgrims descend steps to the Pañcanada bathing place, with dawn light glinting on the river.

Characters & Entities

• Gabhastīśvara
• Śiva-liṅga
• Pañcanada
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva-worship joined with tīrtha-snānā in Kāśī sanctifies the devotee and establishes the lasting renown (māhātmya) of the sacred liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pañcanada, a revered bathing-place in Kāśī (Vārāṇasī), connected here with the Gabhastīśvara liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

Worship (arcana) of Gabhastīśvara and bathing (snāna) at the Pañcanada tīrtha.