Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

Devanagari script

सर्वेषां काशितीर्थानां लोलार्कः प्रथमं शिरः । ततोंऽगान्यन्यतीर्थानि तज्जलप्लावितानिहि

Transliteration

sarveṣāṃ kāśitīrthānāṃ lolārkaḥ prathamaṃ śiraḥ | tatoṃ'gānyanyatīrthāni tajjalaplāvitānihi

Translation

کاشی کے تمام تیرتھوں میں لولارک سب سے برتر، گویا ‘سر’ ہے؛ دوسرے تیرتھ اس کے ‘اعضا’ کی مانند ہیں، کیونکہ وہ اسی کے پانی کے بہاؤ سے پاکیزہ ہوتے ہیں۔

Word by Word

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन

• काशितीर्थानाम्: of the Kāśī sacred places
• काशितीर्थानाम्: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘tīrthas of Kāśī’

• लोलार्कः: Lolārka
• लोलार्कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोलार्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• प्रथमम्: first/foremost
• प्रथमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; here predicative with शिरः

• शिरः: head; chief
• शिरः: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• ततः: thereafter
• ततः: Kriya-viseshana (Adverb/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb), अपादानार्थ/क्रमार्थ ‘thereafter/from that’

• अङ्गानि: limbs/parts
• अङ्गानि: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• अन्यतीर्थानि: other sacred places
• अन्यतीर्थानि: Karta (Predicate nominative/कर्ता-समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः: ‘other tīrthas’

• तत्: its/that
• तत्: Sambandha (Demonstrative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे (genitival sense) / or demonstrative in compound with जल

• जलप्लावितानि: flooded/washed by its water
• जलप्लावितानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: जल (प्रातिपदिक) + प्लावित (कृदन्त-प्रातिपदिक, √प्लु/प्लावय्)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; क्त-प्रत्यय (past passive participle) ‘flooded’; तत्पुरुषः: ‘flooded by (its) water’

• हि: indeed
• हि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ ‘indeed/for’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lolārka

Type: kund

Skanda Dialogue

Listener: Sages / ‘muni’ addressee within Kāśī discourse

Visual Art Cues

Scene: A symbolic cosmic body-map of Kāśī: Lolārka as a radiant head, with streams flowing outward to smaller tīrthas depicted as limbs along the riverfront.

Characters & Entities

• Kāśī
• Lolārka

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī is envisioned as an integrated sacred body, with Lolārka as its crown—teaching reverence for the city’s tīrtha-network.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Lolārka, declared the foremost among Kāśī’s tīrthas.

What ritualistic prescription is mentioned?

No single rite is prescribed here; the verse establishes tīrtha-precedence and encourages prioritizing Lolārka in pilgrimage.