Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

तस्यार्कस्य मनोलोलं यदासीत्काशिदर्शने । अतो लोलार्क इत्याख्या काश्यां जाता विवस्वतः

Transliteration

tasyārkasya manololaṃ yadāsītkāśidarśane | ato lolārka ityākhyā kāśyāṃ jātā vivasvataḥ

Translation

جب اُس سورج کا دل کاشی کے دیدار سے بے قرار اور مشتاق ہوا، تو کاشی میں ویوسوان ‘لولارک’ کے نام سے معروف ہو گیا۔

Word by Word

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; सर्वनाम-रूपम् (Genitive singular of pronoun)

• अर्कस्य: of the Sun
• अर्कस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (Genitive singular)

• मनोलोलम्: restless in mind
• मनोलोलम्: Visheshana (Adjectival qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मनस् (प्रातिपदिक) + लोल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (मनसः लोलम् = restless in mind)

• यदा: when
• यदा: Adhikarana (Temporal locus/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb: when)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्

• काशिदर्शने: in the sight/vision of Kāśī
• काशिदर्शने: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (काश्याः दर्शनम्)

• अतः: therefore
• अतः: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक-अव्ययम् (causal indeclinable: therefore/from this)

• लोलार्क: Lolārka (the ‘restless Sun’)
• लोलार्क: Samjna (Name/appellation)
• Type: Noun
• Root: लोल (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मधारयः (लोलः अर्कः = the restless Sun)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)

• आख्या: the name/appellation
• आख्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन (Nominative singular)

• काश्याम्: in Kāśī
• काश्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन (Locative singular)

• जाता: arose/was born
• जाता: Kriya (Resultant state/क्रिया-फल)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (born/arisen)

• विवस्वतः: of Vivasvān (the Sun)
• विवस्वतः: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: विवस्वत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (Genitive singular)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī-khaṇḍa context, Skanda to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Lolārka (Sūrya-tīrtha/shrine in Kāśī)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: Vivasvat (the Sun-god) beholds the luminous city of Kāśī; his mind becomes ‘lolam’ (restless/eager), and the shrine-name Lolārka is born from this moment.

Characters & Entities

• Lolārka
• Kāśī
• Vivasvat (Sun)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The very sight of Kāśī inspires divine longing; sacred places transform the devotee’s inner state.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Lolārka in Kāśī, introduced through the story of its name and origin.

What ritualistic prescription is mentioned?

None here; it provides the name-origin (nāma-nirukti) of Lolārka.