Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 14

Devanagari script

कदाचिदतिथिर्भूतो दुर्लभं प्रार्थयन्रविः । न तस्य राज्ञो विषये दुर्लभं किंचिदैक्षत

Transliteration

kadācidatithirbhūto durlabhaṃ prārthayanraviḥ | na tasya rājño viṣaye durlabhaṃ kiṃcidaikṣata

Translation

کبھی روی (سورج) مہمان بن کر آیا اور کوئی نہایت دشوار چیز مانگی؛ مگر اُس بادشاہ کی سلطنت میں اس نے کچھ بھی ایسا نہ دیکھا جو حقیقتاً ‘ناقابلِ حصول’ ہو۔

Word by Word

• कदाचित्: at some time
• कदाचित्: Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• अतिथिः: a guest
• अतिथिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अतिथि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• भूतः: having become
• भूतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘भूतः’ = ‘become’

• दुर्लभम्: something hard to obtain
• दुर्लभम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन

• प्रार्थयन्: requesting
• प्रार्थयन्: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: प्र + अर्थ् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी

• रविः: Ravi (the Sun)
• रविः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• न: not
• न: Sambandha/Avyaya (सम्बन्ध/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• विषये: in the realm/domain
• विषये: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विषय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• दुर्लभम्: hard to obtain
• दुर्लभम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दुर्लभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (किंचित्-विशेषण)

• किंचित्: anything
• किंचित्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किंचित् (सर्वनाम/अव्यय-प्राय)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (context: द्वितीया as object), एकवचन; अनिश्चितवाचक

• ऐक्षत: he saw, found
• ऐक्षत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईक्ष् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदी

Speaker

Skanda (deduced: Kāśī Khaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (Avimukta)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Naimiṣāraṇya sages

Visual Art Cues

Scene: A radiant yet disguised traveler (Ravi) arrives as an atithi, requesting a ‘rare’ boon; the king’s treasury and granaries open without hesitation, attendants bringing gifts while the guest watches in wonder.

Characters & Entities

• Ravi (Sūrya)
• atithi (guest)
• a righteous king

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Hospitality and generosity are measures of dharma; for the truly righteous, ‘difficult gifts’ become possible through resolve.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī (Vārāṇasī), as the setting for exemplary dharma practiced by a king.

What ritualistic prescription is mentioned?

Implicitly, atithi-sevā (serving guests) and dāna (giving) are upheld, though no formal rite is detailed.