Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 44

Devanagari script

एकपत्नीव्रताः सर्वे पुमांसस्तस्य मंडले । नारीषु काचिन्नैवासीदपतिव्रतधर्मिणी

Transliteration

ekapatnīvratāḥ sarve pumāṃsastasya maṃḍale | nārīṣu kācinnaivāsīdapativratadharmiṇī

Translation

اس کی سلطنت میں سب مرد ایک ہی بیوی کے ورت پر قائم تھے؛ اور عورتوں میں کوئی بھی ایسی نہ تھی جو پتی کے خلاف، بےوفائی کے آچرن پر چلتی ہو۔

Word by Word

• एक: one
• एक: —
• Type: Adjective
• Root: एक (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (समासाङ्ग), संख्यावाचक

• पत्नी: wife
• पत्नी: —
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• व्रताः: vowed / observers of a vow
• व्रताः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषणवत् (vowed/observing a vow)

• एकपत्नीव्रताः: vowed to one wife (monogamous)
• एकपत्नीव्रताः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक + पत्नी + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; तत्पुरुष (एकपत्नी-व्रतं येषां ते)

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; विशेषण

• पुमांसः: men
• पुमांसः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुमांस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• मण्डले: in the realm/circle
• मण्डले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• नारीषु: among women
• नारीषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: नारी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन

• काचित्: any (woman)
• काचित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अनिश्चितवाचक (indefinite: 'some')

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक अव्यय (negation)

• एव: at all / indeed
• एव: —
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अवधारणार्थक (emphatic)

• आसीत्: was
• आसीत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• नैव: not at all
• नैव: —
• Type: Indeclinable
• Root: न + एव (अव्यय)
• Form: निषेध-निपातसमासवत्; संधिः: न+एव→नैव

• नैवासीद्: there was not at all
• नैवासीद्: —
• Type: Indeclinable
• Root: नैव + आसीत् (पदसमूह)
• Form: सन्धिः: नैव+आसीत्→नैवासीद्

• अपति: without a husband
• अपति: —
• Type: Adjective
• Root: अपति (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (समासाङ्ग); नञ्-भाव (a- + पति)

• व्रत: vow
• व्रत: —
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• धर्मिणी: a woman observing the duty
• धर्मिणी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: धर्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण (one who has/observes dharma)

• अपतिव्रतधर्मिणी: one who observed the vow of being without a husband
• अपतिव्रतधर्मिणी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अपति + व्रत + धर्मिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुष (अपतिव्रतस्य धर्मिणी)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A peaceful cityscape of the king’s realm: couples walking with dignity, households performing evening lamps, no scenes of vice; the atmosphere is orderly and pure.

Characters & Entities

• Ruler (implied Ripuṃjaya)
• Men of the realm
• Women of the realm

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dharmic society is sustained by self-restraint and fidelity within gṛhastha-dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No particular tīrtha is named; it describes dharma prevailing within the Kāśī narrative setting.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse highlights vows/ethical observances (ekapatnī-vrata, pativratā-dharma), not a ceremonial rite.