Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 3

Devanagari script

गते विश्वेश्वरे देवे मंदरं गिरिसुंदरम् । गिरिशेन समं जग्मुरपि सर्वे दिवौकसः

Transliteration

gate viśveśvare deve maṃdaraṃ girisuṃdaram | giriśena samaṃ jagmurapi sarve divaukasaḥ

Translation

جب وِشوَیشور دیو، یعنی پروردگار، خوبصورت پہاڑ مَندَر کو گئے تو گِریش کے ساتھ سب دیوتا بھی ساتھ روانہ ہوئے۔

Word by Word

• गते: when (he) had gone
• गते: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु) → गत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; locative absolute with विश्वेश्वरे देवे

• विश्वेश्वरे: in Viśveśvara (Lord of the universe)
• विश्वेश्वरे: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: ‘विश्वस्य ईश्वरः’; पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; with देवे in locative absolute

• देवे: (in/when) the god
• देवे: Adhikarana (Locative absolute/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; in locative absolute

• मन्दरम्: Mandara
• मन्दरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• गिरिसुन्दरम्: the beautiful mountain
• गिरिसुन्दरम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + सुन्दर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय: ‘सुन्दरः गिरिः’ (beautiful mountain); पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifying मन्दरम्

• गिरिशेन: with Girīśa (Śiva)
• गिरिशेन: Saha (Association/सह)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: ‘गिरेः ईशः’; पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• समम्: together
• समम्: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: समम् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb) ‘together/equally’

• जग्मुः: went
• जग्मुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), inclusive ‘also’

• सर्वे: all
• सर्वे: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; qualifying दिवौकसः

• दिवौकसः: the gods/heaven-dwellers
• दिवौकसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दिव् (प्रातिपदिक) + ओकस् (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: ‘दिवः ओकः यस्य/ये’ → ‘heaven-dwellers’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Mandara (as deva-samāgama-sthala)

Type: peak

Skanda Dialogue

Listener: Agastya (and listeners)

Visual Art Cues

Scene: A grand procession: Śiva (Viśveśvara/Giriśa) leads toward Mandara; behind him Indra and the devas, gandharvas with instruments, apsarases scattering flowers; Mandara rises ahead, radiant and welcoming.

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Giriśa (Śiva)
• Mandara
• Devas (divaukasaḥ)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Where Śiva (Viśveśvara) is present, that place becomes preeminent—so even the gods align themselves with his chosen abode.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mandara mountain, through the presence of Viśveśvara/Giriśa.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates the divine entourage accompanying Śiva.