Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 43

Devanagari script

प्राप्तविश्वेश्वरावासः पीतोत्तरवहापयाः । स्पृष्ट विश्वेशसल्लिंगः कश्च याति न वंद्यताम्

Transliteration

prāptaviśveśvarāvāsaḥ pītottaravahāpayāḥ | spṛṣṭa viśveśasalliṃgaḥ kaśca yāti na vaṃdyatām

Translation

جو وشویشور کے آستانے تک پہنچے، اُتّرواہنی (شمال رُخ بہنے والی گنگا) کا جل پیے، اور وشویش کے مبارک لِنگ کو چھوئے—وہ کون ہے جو قابلِ تعظیم نہ ہو؟

Word by Word

• प्राप्तविश्वेश्वरावासः: one who has reached the abode of Viśveśvara
• प्राप्तविश्वेश्वरावासः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राप्त (कृदन्त; प्र+आप् धातु) + विश्वेश्वर (प्रातिपदिक) + आवास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः (विश्वेश्वरस्य आवासः) इति षष्ठी-तत्पुरुषः, तदन्ते 'प्राप्त' इति विशेषण-पूर्वपद; विशेषणम् (कश्चित् नरः)

• पीत-उत्तरवहा-पयाः: one who has drunk the water of Uttaravahā
• पीत-उत्तरवहा-पयाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पीत (कृदन्त; पा धातु) + उत्तरवहा (प्रातिपदिक) + पयस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (उत्तरवहायाः पयः) तदन्ते 'पीत' इति; विशेषणम्

• स्पृष्टः: having touched
• स्पृष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्पृष्ट (कृदन्त; स्पृश् धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्

• विश्वेशसल्लिङ्गः: one connected with the sacred liṅga of Viśveśa
• विश्वेशसल्लिङ्गः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विश्वेश (प्रातिपदिक) + सत्/सत्- (प्रातिपदिक; 'सत्' = holy/true) + लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः—(विश्वेशस्य सत् लिङ्गम्) इति तत्पुरुषः; बहिर्वृत्त्या 'लिङ्गधारी/लिङ्गसम्बद्धः' अर्थे

• कः: who
• कः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• याति: goes
• याति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक निपात

• वन्द्यताम्: be worthy of worship / be worshipped
• वन्द्यताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वन्द् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), तृतीयपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगः/भावे (let him be worshipped)

Speaker

Skanda (deduced; Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Viśveśvara-āvāsa; Uttaravāhinī Gaṅgā (Kāśī)

Type: ghat

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim arrives at Viśveśvara’s precinct, sips Gaṅgā water at an Uttaravāhinī bend, and reaches out to touch the shining liṅga; onlookers fold hands, acknowledging the pilgrim’s sanctified status.

Characters & Entities

• Viśveśvara
• Uttaravāhinī Gaṅgā
• Kāśī
• Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Contact with Kāśī’s sacred geography—Gaṅgā and Viśveśvara—elevates a person’s spiritual dignity and makes them worthy of honor.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Viśveśvara’s abode in Kāśī and the Uttaravāhinī Gaṅgā (north-flowing Gaṅgā stretch associated with Vārāṇasī).

What ritualistic prescription is mentioned?

Pilgrimage-actions are implied: reaching Viśveśvara’s precinct, drinking Gaṅgā water, and touching (or reverently approaching) the Viśveśvara liṅga.