Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

प्राणायामैर्दहेद्दोषान्प्रत्याहारेण पातकम् । मनोधैर्यं धारणया ध्यानेनेश्वरदर्शनम्

prāṇāyāmairdaheddoṣānpratyāhāreṇa pātakam | manodhairyaṃ dhāraṇayā dhyāneneśvaradarśanam

پرाणایام سے جسم کے دَوش جل جاتے ہیں، پرتیاہار سے پاپ کا نाश ہوتا ہے۔ دھارنا سے من کو استقامت ملتی ہے، اور دھیان سے پرمیشور کے درشن حاصل ہوتے ہیں۔

prāṇāyāmaiḥby prāṇāyāmas
prāṇāyāmaiḥ:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootprāṇāyāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), बहुवचन; समासः प्राण+आयाम
dahetshould burn away
dahet:
Kriyā (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootdah (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपदम्
doṣānfaults, impurities
doṣān:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootdoṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन
pratyāhāreṇaby pratyāhāra (withdrawal)
pratyāhāreṇa:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootpratyāhāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
pātakamsin
pātakam:
Karman (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootpātaka (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन
mano-dhairyamsteadiness of mind
mano-dhairyam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक) + dhairya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—मनसः धैर्यम्
dhāraṇayāby dhāraṇā (concentration)
dhāraṇayā:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootdhāraṇā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
dhyānenaby meditation
dhyānena:
Karaṇa (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootdhyāna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन
īśvara-darśanamvision of the Lord
īśvara-darśanam:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootīśvara (प्रातिपदिक) + darśana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—ईश्वरस्य दर्शनम्

Skanda

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A four-panel progression: (1) yogin with controlled breath amid a subtle inner fire, (2) senses withdrawing like turtles, (3) mind fixed like a lamp in windless place, (4) luminous vision of Īśvara/Śiva appearing in the heart-lotus with Kāśī’s skyline faintly behind.

K
Kāśī
Ī
Īśvara
P
Prāṇāyāma
P
Pratyāhāra
D
Dhāraṇā
D
Dhyāna

FAQs

Yogic limbs are presented as a moral-spiritual ladder: purification, sin-removal, mental stability, and finally God-realization.

The teaching occurs within Kāśī’s sacred narrative setting; the verse itself emphasizes inner tīrtha (purification) through yoga.

Practice of prāṇāyāma, pratyāhāra, dhāraṇā, and dhyāna is prescribed with distinct spiritual results.