Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

सर्वत्र ममता शून्यः सर्वत्र समतायुतः । वृक्षमूलनिकेतश्च मुमुक्षुरिह शस्यते

sarvatra mamatā śūnyaḥ sarvatra samatāyutaḥ | vṛkṣamūlaniketaśca mumukṣuriha śasyate

یہاں وہ مُموکشو ستودہ ہے جو ہر جگہ مَمتا سے خالی ہو، ہر جگہ سَمتا سے یُکت ہو، اور درختوں کی جڑ کے پاس اپنا ٹھکانہ بنائے۔

सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb of place)
ममताpossessiveness/attachment
ममता:
Visheshya (Qualified noun/विशेष्य)
TypeNoun
Rootममता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
शून्यःdevoid (of)
शून्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeAdjective
Rootशून्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (ममता-शून्यः = ममतया शून्यः)
सर्वत्रeverywhere
सर्वत्र:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (adverb of place)
समतायुतःendowed with equanimity
समतायुतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमता (प्रातिपदिक) + युत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (समतया युतः)
वृक्षमूलनिकेतःdwelling at the root of a tree
वृक्षमूलनिकेतः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक) + निकेत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषार्थः (वृक्षस्य मूले निकेतः/निकेतनं यस्य)
and
:
Avyaya (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
मुमुक्षुःone desiring liberation
मुमुक्षुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootमुच् (धातु)
Formकृदन्त-प्रातिपदिक; सन्-प्रत्ययान्त (desiderative) से निष्पन्न ‘मुमुक्षु’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
इहhere
इह:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (here)
शस्यतेis praised/commended
शस्यते:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootशंस् (धातु)
Formलट् (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्; कर्मणि/भावे प्रयोगः (is praised/commended)

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Scene: A liberation-seeker under a great banyan/peepal tree near the Gaṅgā, with minimal belongings; people pass by, but he remains equal-minded, gaze steady.

M
Mumukṣu

FAQs

Mokṣa-oriented life is characterized by non-possessiveness and even-mindedness, expressed outwardly as simple living.

The verse is situated in the Kāśī Khaṇḍa’s mokṣa-centered instruction, though it does not name a specific ghāṭa or shrine.

A renunciant practice of simplicity: living at the foot of trees and cultivating samatā and freedom from ‘mine-ness’.