Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 140

Devanagari script

फाणितं गोरसं तोयं लवणं मधुकांजिकम् । हस्तेन ब्राह्मणो दत्त्वा कृच्छ्रं चांद्रायणं चरेत्

Transliteration

phāṇitaṃ gorasaṃ toyaṃ lavaṇaṃ madhukāṃjikam | hastena brāhmaṇo dattvā kṛcchraṃ cāṃdrāyaṇaṃ caret

Translation

اگر کوئی برہمن اپنے ہاتھ سے (ملامت کے سیاق میں) فانیّت، گائے کی پیداوار، پانی، نمک یا میٹھا کھٹا کانجک دے، تو وہ کِرِچّھر پرایَشچِت اور چاندْرایَن ورت کرے۔

Word by Word

• फाणितम्: molasses/jaggery syrup
• फाणितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: फाणित (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• गोरसम्: cow’s milk (lit. cow-juice)
• गोरसम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गो + रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गवां रसः)

• तोयम्: water
• तोयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• लवणम्: salt
• लवणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लवण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• मधुकांजिकम्: sweet sour-gruel (honeyed kāñjika)
• मधुकांजिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मधु + काञ्जिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (मधु-युक्तं काञ्जिकम्)

• हस्तेन: with the hand
• हस्तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: हस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• ब्राह्मणः: a Brahmin
• ब्राह्मणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्राह्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (पूर्वकर्म/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund), ‘दा’ धातोः

• कृच्छ्रम्: the Kṛcchra penance
• कृच्छ्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कृच्छ्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (व्रतविशेषः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-निपात (conjunction)

• आन्द्रायणम्: the Cāndrāyaṇa penance
• आन्द्रायणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आन्द्रायण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; (व्रतविशेषः)

• चरेत्: should perform/practise
• चरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

Speaker

Skanda

Skanda Dialogue

Listener: Dharma-seeking audience in Kāśī instruction frame

Visual Art Cues

Scene: A Brāhmaṇa, remorseful after an improper act of giving, sits near a small shrine on a Kāśī lane, counting lunar days and observing regulated meals (cāndrāyaṇa), with a water pot and simple fare beside him.

Characters & Entities

• Kāśī
• Brāhmaṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even small acts (like giving common food items) are governed by dharma; if done wrongly, disciplined vows restore purity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī provides the dharmic frame: the holy city is portrayed as a place where penance and purity are carefully upheld.

What ritualistic prescription is mentioned?

Performance of Kṛcchra and Cāndrāyaṇa as expiation connected to improper giving/handling of specified items.