Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 92

Devanagari script

धान्यत्यागे च तद्धान्यमथवा शालयः स्मृताः । धेनूर्दद्यात्प्रयत्नेन सालंकाराः सकांचनाः

Transliteration

dhānyatyāge ca taddhānyamathavā śālayaḥ smṛtāḥ | dhenūrdadyātprayatnena sālaṃkārāḥ sakāṃcanāḥ

Translation

اگر اناج ترک کرے تو وہی اناج دان کرے؛ یا شاستر کے مطابق شالی چاول دان کرے۔ اور کوشش کے ساتھ ایک گائے بھی دان کرے جو زیورات سے آراستہ ہو اور سونے کے ساتھ (نذرِ شریف) پیش کی جائے۔

Word by Word

• धान्यत्यागे: in giving up grains
• धान्यत्यागे: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: धान्य-त्याग (प्रातिपदिक; धान्य + त्याग)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘धान्यस्य त्यागः’

• च: and
• च: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• तद्धान्यम्: that (same) grain
• तद्धान्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तद्-धान्य (प्रातिपदिक; तद् + धान्य)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘तत् धान्यम्’ (that grain)

• अथवा: or
• अथवा: सम्बन्ध
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्प-अव्ययम् (disjunctive: or)

• शालयः: halls/shelters (śālās)
• शालयः: कर्ता (of ‘स्मृताः’)
• Type: Noun
• Root: शाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्

• स्मृताः: are stated/considered
• स्मृताः: क्रिया (Predicate)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; ‘(इति) स्मृताः’ = are said/remembered

• धेनुः: a cow
• धेनुः: कर्म (to be given)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• दद्यात्: should give
• दद्यात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• प्रयत्नेन: with effort
• प्रयत्नेन: करण (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: प्रयत्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• सालंकाराः: ornamented
• सालंकाराः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स-अलंकार (प्रातिपदिक; स + अलंकार)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् (of धेनवः/धेनुः implied) ‘with ornaments’

• सकांचनाः: with gold (adornments)
• सकांचनाः: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: स-काञ्चन (प्रातिपदिक; स + काञ्चन)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषणम् ‘with gold’

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A donor offers sacks of rice and then leads an adorned cow with garlands and a small gold gift to a priest/charity steward near a Kāśī rest-house; pilgrims receive cooked rice nearby.

Characters & Entities

• Dhānya
• Śāli (rice)
• Dhenū (cow)
• Kāñcana (gold)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity should culminate in generosity; the highest restraint is completed by sustaining others through substantial gifts.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tirtha is named; the instruction belongs to the Kāśī Khaṇḍa’s broader dharma teaching.

What ritualistic prescription is mentioned?

If giving up grains, donate grains (especially rice); also give a cow, ideally ornamented and with gold according to capacity.