Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

भर्ता देवो गुरुर्भर्ता धर्म तीर्थ व्रतानि च । तस्मात्सर्वं परित्यज्य पतिमेकं समर्चयेत

Transliteration

bhartā devo gururbhartā dharma tīrtha vratāni ca | tasmātsarvaṃ parityajya patimekaṃ samarcayeta

Translation

اس کے لیے شوہر ہی دیوتا ہے، شوہر ہی گرو ہے؛ شوہر ہی دھرم، تیرتھ اور ورت ہیں۔ لہٰذا سب کچھ ایک طرف رکھ کر صرف اپنے شوہر کی ہی پوجا کرے۔

Word by Word

• भर्ता: husband
• भर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• देवः: god
• देवः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण

• गुरुः: teacher, spiritual preceptor
• गुरुः: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: गुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण

• भर्ता: husband
• भर्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्ति (emphatic repetition)

• धर्म: dharma, righteousness
• धर्म: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण (अत्र ‘धर्मः’)

• तीर्थ: pilgrimage place, sacred ford
• तीर्थ: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण

• व्रतानि: vows, observances
• व्रतानि: Kartṛ-samānādhikaraṇa (Subject complement/कर्तृसमाना)
• Type: Noun
• Root: व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; भर्ता इत्यस्य समानााधिकरण

• च: and
• च: Samuccaya (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तस्मात्: therefore, from that
• तस्मात्: Hetu/Apādāna (Cause/Ablative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान/हेतु), एकवचन; ‘therefore/from that’

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• परित्यज्य: having abandoned
• परित्यज्य: Kriyāviśeṣaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: परि-त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund), पूर्वकालिक क्रिया; उपसर्ग: परि

• पतिम्: husband
• पतिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• एकम्: one, single
• एकम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (पतिम् इत्यस्य)

• समर्चयेत: should worship, should honor
• समर्चयेत: Kriyā (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: सम्

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A wife performs worship to her husband as if to a deity: offering flowers, lamp, and respectful salutations; behind them appear symbolic icons of dharma, tīrtha, and vrata merging into his figure.

Characters & Entities

• Skanda
• Agastya
• Kāśī (context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It elevates marital devotion as a comprehensive dharma, equating it with worship, pilgrimage, and vows.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Tīrtha is invoked as a concept; the chapter’s placement in Kāśī Khaṇḍa keeps Kāśī as the overarching sacred backdrop.

What ritualistic prescription is mentioned?

Samarcana (devotional honoring/worship) of the husband is prescribed as paramount.