Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 84

Devanagari script

यत्कृतं ज्ञानविभ्रंशादेनः पंचसु जन्मसु । अविमुक्तेश संस्पर्शात्तत्क्षयेदेव नान्यथा

Transliteration

yatkṛtaṃ jñānavibhraṃśādenaḥ paṃcasu janmasu | avimukteśa saṃsparśāttatkṣayedeva nānyathā

Translation

فہم کی گمراہی کے سبب پانچ جنموں میں جو گناہ کیے گئے ہوں، اویمکتیش کے لمس سے وہ یقیناً مٹ جاتے ہیں؛ اس کے سوا کوئی صورت نہیں۔

Word by Word

• यत्: whatever (sin)
• यत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; सम्बन्ध-प्रत्यय (relative pronoun)

• कृतम्: committed
• कृतम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) → कृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘done/committed’

• ज्ञान-विभ्रंशात्: from delusion of knowledge
• ज्ञान-विभ्रंशात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक) + विभ्रंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; तत्पुरुष-समास (ज्ञानस्य विभ्रंशः)

• एनः: sin
• एनः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• पञ्चसु: in five
• पञ्चसु: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: (सर्वलिङ्ग), सप्तमी (7), बहुवचन; संख्यावाचक विशेषण (जन्मसु)

• जन्मसु: in births
• जन्मसु: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), बहुवचन

• अविमुक्तेश: of Avimukteśa
• अविमुक्तेश: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त-ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; तत्पुरुष-समास

• संस्पर्शात्: from contact/touch
• संस्पर्शात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: संस्पर्श (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन

• तत्: that (sin)
• तत्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; अन्वय-प्रत्यय (that)

• क्षयेत्: would be destroyed
• क्षयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षि (धातु)
• Form: विधिलिङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘would perish/be destroyed’

• एव: indeed
• एव: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• न: not
• न: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध

• अन्यथा: otherwise
• अन्यथा: Adhikarana (Manner/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अन्यथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (otherwise)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukteśa/Avimukteśvara

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A devotee touches Avimukteśa with reverence; five concentric rings of darkness (five births of sin) shatter instantly, while a clear light of right understanding dawns.

Characters & Entities

• Avimukteśa
• Avimukta-kṣetra
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine grace in Avimukta is portrayed as supremely efficacious: mere contact with Avimukteśa annihilates deep-rooted karmic faults.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta-kṣetra in Kāśī, through the purifying power of Avimukteśa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Saṃsparśa (touch/contact) with Avimukteśa (the liṅga/deity) is the implied act; no further ritual detail is given.