Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 75

Devanagari script

नामाविमुक्तमभवदुभयोः क्षेत्रलिंगयोः । एतद्द्वयं समासाद्य न भूयो गर्भभाग्भवेत्

Transliteration

nāmāvimuktamabhavadubhayoḥ kṣetraliṃgayoḥ | etaddvayaṃ samāsādya na bhūyo garbhabhāgbhavet

Translation

مقدّس کْشَیتر اور لِنگ—دونوں نے ‘اوِمُکت’ کا نام پایا۔ اس جوڑے (اوِمُکت کْشَیتر اور اوِمُکتیشور لِنگ) کو پا کر انسان پھر رحم کا حصہ دار نہیں بنتا، یعنی دوبارہ جنم نہیں لیتا۔

Word by Word

• नाम: (as) the name
• नाम: Sambandha/Avyaya-bhāva (Naming/quotative)
• Type: Noun
• Root: nāman (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अव्ययवत् प्रयोगः (नाम = ‘as/namely’)

• अविमुक्तम्: Avimukta (the name)
• अविमुक्तम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: a-vimukta (प्रातिपदिक; कृदन्ताधारित)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेष्य-रूपेण ‘नाम’ इत्यस्य

• अभवत्: was/became
• अभवत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• उभयोः: of both
• उभयोः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: ubhaya (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; ‘क्षेत्रलिङ्गयोः’ इत्यस्य विशेषणम्

• क्षेत्रलिङ्गयोः: of the field and the liṅga
• क्षेत्रलिङ्गयोः: Sambandha (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: kṣetra (प्रातिपदिक) + liṅga (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः (क्षेत्रं च लिङ्गं च)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: etad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘द्वयम्’ इत्यस्य विशेषणम्

• द्वयम्: pair/both (two)
• द्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: dvaya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कर्मपदम्

• समासाद्य: having approached/attained
• समासाद्य: Purvakala-kriya (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (Absolutive/Gerund)

• न: not
• न: Pratiṣedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: na (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation particle)

• भूयः: again
• भूयः: Kriya-visheshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: bhūyas (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; पुनरर्थे (adverb ‘again/further’)

• गर्भभाग्: one who shares the womb (i.e., is reborn)
• गर्भभाग्: Karta (Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: garbha (प्रातिपदिक) + bhāj (प्रातिपदिक; √भज्-आधारित)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (गर्भस्य भागः यस्य/गर्भं भजते)

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-kṣetra; Avimukteśvara-liṅga

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: null

Visual Art Cues

Scene: A luminous sacred city-field labeled Avimukta, with a central ancient liṅga also named Avimukta; pilgrims approach, and a symbolic ‘wheel of rebirth’ dissolves behind them.

Characters & Entities

• Avimukta
• Avimukteśvara
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Union with Avimukta-kṣetra and Avimukteśvara is presented as a direct cause of mokṣa—freedom from further rebirth.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Avimukta-kṣetra—Kāśī (Vārāṇasī), especially the Avimukteśvara Liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed here; the emphasis is on attaining/approaching the kṣetra and the liṅga as the liberating means.