Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 67

Devanagari script

आर्द्रपादकरास्योश्नन्दीर्घकालं च जीवति । संविशेन्नार्द्रचरणो नोच्छिष्टः क्वचिदाव्रजेत्

Transliteration

ārdrapādakarāsyośnandīrghakālaṃ ca jīvati | saṃviśennārdracaraṇo nocchiṣṭaḥ kvacidāvrajet

Translation

جس کے پاؤں، ہاتھ اور منہ ابھی تر ہوں اور وہ اسی حالت میں کھانا کھائے، اس کے لیے دراز عمری کہی گئی ہے۔ مگر تر پاؤں کے ساتھ لیٹنا نہیں چاہیے، اور اُچِشٹ (کھانے کے بچے ہوئے اثر کی ناپاکی) کی حالت میں کہیں جانا ہرگز نہیں چاہیے۔

Word by Word

• आर्द्र-पाद-कर-आस्यः: one whose feet, hands, and mouth are wet
• आर्द्र-पाद-कर-आस्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आर्द्र (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहिः—यस्य पादाः कराः आस्यम् च आर्द्राणि सः (possessive compound)

• उष्णन्: being warm / warming
• उष्णन्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘उष्णन्’ = being warm/heating (present participle used adjectivally)

• दीर्घ-कालम्: for a long time
• दीर्घ-कालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक) + काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः—दीर्घः कालः (a long time)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (conjunction)

• जीवति: lives
• जीवति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• संविशेत्: should lie down / should enter (for rest)
• संविशेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + विश् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation particle)

• आर्द्र-चरणः: one with wet feet
• आर्द्र-चरणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आर्द्र (प्रातिपदिक) + चरण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः—आर्द्रः चरणः यस्य/आर्द्रचरणः (wet-footed)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय

• उच्छिष्टः: (being) impure from food remnants
• उच्छिष्टः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उच्छिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘उच्छिष्ट’ = having food-remnants/impure after eating

• क्वचित्: anywhere / ever
• क्वचित्: Desha/Kaala (Adverbial/देश-काल)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb of place/time: ‘somewhere/ever’)

• आ-व्रजेत्: should go/approach
• आ-व्रजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim-resident of Kāśī sits to eat after washing; water still glistens on hands and feet; nearby a small lotā and ācāmana vessel; a sleeping mat kept dry; a subtle warning motif of leaving the house only after cleansing ucchiṣṭa.

Characters & Entities

• Kāśī (implied by Kāśīkhaṇḍa context)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purity and mindful daily conduct support longevity and dharmic steadiness, especially in sacred Kāśī.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Kāśī (Vārāṇasī) in the Kāśīkhaṇḍa, emphasizing disciplined living in the holy city.

What ritualistic prescription is mentioned?

Do not lie down with wet feet; do not move about while ucchiṣṭa (before proper cleansing after eating).