Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 25

Devanagari script

पाठनं ब्रह्मयज्ञः स्यात्तर्पणं च पितृ क्रतुः । होमो दैवो बलिर्भौतोऽतिथ्यर्चा नृक्रतुः क्रमात्

Transliteration

pāṭhanaṃ brahmayajñaḥ syāttarpaṇaṃ ca pitṛ kratuḥ | homo daivo balirbhauto'tithyarcā nṛkratuḥ kramāt

Translation

پڑھنا/وید پاتھ کرنا برہما یَجْن ہے؛ ترپن پِتروں کا کرتو ہے؛ آگ میں ہوم دیوتاؤں کا یَجْن ہے؛ بَلی کی نذر بھوتوں/جانداروں کا یَجْن ہے؛ اور مہمان کی پوجا انسان-یَجْن ہے—اسی ترتیب سے۔

Word by Word

• पाठनम्: recitation/teaching
• पाठनम्: Karta (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: पाठन (प्रातिपदिक; √पठ् + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• ब्रह्मयज्ञः: the Brahma-sacrifice (study of Veda)
• ब्रह्मयज्ञः: Apposition (Samānādhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् + यज्ञ (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः तत्पुरुषः (ब्रह्मणः यज्ञः)

• स्यात्: should be
• स्यात्: Kriya (Copula/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; धातुः अस्

• तर्पणम्: offering of libations (tarpana)
• तर्पणम्: Karta (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: तर्पण (प्रातिपदिक; √तृप्/तर्प् + ल्युट्)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• पितृ: of the ancestors
• पितृ: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्; छान्दस/वैकल्पिक-रूपम् (पितॄणाम्/पितृणाम् इत्यर्थे)

• क्रतुः: (is) the rite/sacrifice
• क्रतुः: Apposition (Samānādhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• होमः: fire-offering (homa)
• होमः: Karta (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• दैवः: pertaining to the gods
• दैवः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दैव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; विशेषणम् (होमः)

• बलिः: offering (bali)
• बलिः: Karta (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: बलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्

• भौतः: for beings/creatures
• भौतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भौत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; विशेषणम् (बलिः)

• अतिथ्यर्चा: worship/service of guests
• अतिथ्यर्चा: Karta (Predicate-noun)
• Type: Noun
• Root: अतिथि + अर्चा (प्रातिपदिके)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः तत्पुरुषः (अतिथेः अर्चा)

• नृक्रतुः: the human-rite (hospitality)
• नृक्रतुः: Apposition (Samānādhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: नृ + क्रतु (प्रातिपदिके)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम्; समासः तत्पुरुषः (नॄणां क्रतुः)

• क्रमात्: in due order
• क्रमात्: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: तसिल्-प्रत्ययान्त अव्ययम् (ablatival adverb): क्रमात् = in order/ क्रमशः

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda speaking to Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Five vignettes in one composition: a person reading scripture, offering water to pitṛs, pouring ghee into fire, placing bali portions outside for creatures, and welcoming a guest with water and seat.

Characters & Entities

• Skanda
• Kāśī (implied context)
• Pañcamahāyajña
• Pitṛs
• Devas
• Atithi

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A complete dharmic life balances obligations to knowledge, ancestors, gods, all beings, and fellow humans through daily yajñas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The teaching is situated in Kāśīkhaṇḍa’s Kāśī context, aligning daily household rites with the sacred ethos of Varanasi.

What ritualistic prescription is mentioned?

It defines the pañcamahāyajña: brahmayajña (study), pitṛyajña (tarpaṇa), devayajña (homa), bhūtayajña (bali), and nṛyajña (atithi-arcā).