Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 49

Devanagari script

यस्यादृश्य शिरे पार्श्वे उन्नते रोमसंयुते । निरपत्या च दुःशीला सा भवेद्दुःखशेवधिः

Transliteration

yasyādṛśya śire pārśve unnate romasaṃyute | nirapatyā ca duḥśīlā sā bhavedduḥkhaśevadhiḥ

Translation

لیکن اگر پہلو ابھرے ہوئے ہوں، بالوں سے ڈھکے ہوں اور ہڈیاں واضح طور پر نمایاں ہوں، تو ایسی عورت بے اولاد اور بدخو کہلاتی ہے—اور وہ غم کا ذخیرہ بن جاتی ہے۔

Word by Word

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सम्बन्धे

• अदृश्य: invisible/not seen
• अदृश्य: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-दृश्य (प्रातिपदिक; नञ् + दृश्य)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (शिरः इत्यस्य)

• शिरः: head
• शिरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• पार्श्वे: at/in the side
• पार्श्वे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पार्श्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• उन्नते: raised/elevated
• उन्नते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उन्नत (प्रातिपदिक/कृदन्त; उद्+√नम् (धातु) क्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (पार्श्वे इत्यस्य)

• रोमसंयुते: joined with hair; hairy
• रोमसंयुते: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: रोम-संयुक्त (प्रातिपदिक; रोम + संयुक्त)
• Form: नपुंसकलिङ्गे सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (पार्श्वे इत्यस्य)

• निरपत्या: childless
• निरपत्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निर्-अपत्य (प्रातिपदिक; निर् + अपत्य)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (सा इत्यस्य)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपातः (conjunction)

• दुःशीला: ill-natured
• दुःशीला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दुः-शील (प्रातिपदिक; दुः + शील)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम्

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• भवेत्: would become/is
• भवेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• दुःखशेवधिः: a treasure-store of sorrow
• दुःखशेवधिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दुःख-शेवधि (प्रातिपदिक; दुःख + शेवधि)
• Form: पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; उपमेय-रूपेण

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A cautionary teaching scene: the narrator contrasts auspicious and inauspicious marks, with listeners reflecting soberly; Kāśī’s sacred backdrop remains serene.

Characters & Entities

• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse warns against harshness and imbalance, presenting them as signs associated with suffering, thereby valuing gentleness and harmony in dharmic life.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the textual setting, but no distinct tīrtha is mentioned in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.