Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 32

Devanagari script

वैधव्यं रोमशैरुक्तं दौर्भाग्यं चिपिटैरपि । मध्यच्छिद्रैर्महादुःखं दारिद्र्यं कठिनत्वचैः

Transliteration

vaidhavyaṃ romaśairuktaṃ daurbhāgyaṃ cipiṭairapi | madhyacchidrairmahāduḥkhaṃ dāridryaṃ kaṭhinatvacaiḥ

Translation

کھردرے اور سیخوں کی طرح کھڑے بال بیوگی کی علامت کہے گئے ہیں؛ اور چپٹی ساخت بھی بدبختی کی نشانی ہے۔ درمیان میں گڑھا ہو تو عظیم غم، اور سخت جلد فقر و تنگ دستی کی علامت بتائی گئی ہے۔

Word by Word

• वैधव्यम्: widowhood
• वैधव्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैधव्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• रोमशैः: by/with bristly hairs
• रोमशैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: रोमश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषण-प्रयोगः (हेतौ/लक्षणे)

• उक्तम्: is said (to result)
• उक्तम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: कृदन्तः—क्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; कर्मणि-भावः ‘said/declared’

• दौर्भाग्यम्: misfortune
• दौर्भाग्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दुर्-भाग्य (प्रातिपदिक; दुर् + भाग्य)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• चिपिटैः: by/with flat (features/pores)
• चिपिटैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: चिपिट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषण-प्रयोगः (हेतौ/लक्षणे)

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; अवधान/समुच्चयार्थकः (also/even)

• मध्यच्छिद्रैः: by/with central holes
• मध्यच्छिद्रैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: मध्य-छिद्र (प्रातिपदिक; मध्य + छिद्र)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषण-प्रयोगः (हेतौ/लक्षणे)

• महा-दुःखम्: great sorrow
• महा-दुःखम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: महा-दुःख (प्रातिपदिक; महा + दुःख)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• दारिद्र्यम्: poverty
• दारिद्र्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दारिद्र्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा/द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• कठिनत्वचैः: by/with hard skin
• कठिनत्वचैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: कठिन-त्वच् (प्रातिपदिक; कठिन + त्वच्)
• Form: पुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, बहुवचनम्; विशेषण-प्रयोगः (हेतौ/लक्षणे)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context: Skanda to Agastya)

Visual Art Cues

Scene: A cautionary didactic scene: rough bristling hair signifying widowhood, flattened features misfortune, a hollow mid-body signifying great sorrow, hard skin signifying poverty—presented as symbolic ‘inauspicious marks’ in a teacher’s discourse.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The verse summarizes inauspicious indicators as symbolic language for hardship, reflecting a karmic-moral reading of life outcomes in Purāṇic tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Kāśī-khaṇḍa framework grounds the teaching in the sanctity of Kāśī (Vārāṇasī), though no single tīrtha is named in this line.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.