Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 16

Devanagari script

दीर्घांगुलीभिः कुलटा कृशाभिरतिनिर्धना । ह्रस्वायुष्या च ह्रस्वाभिर्भुग्नाभिर्भुग्नवर्तिनी

Transliteration

dīrghāṃgulībhiḥ kulaṭā kṛśābhiratinirdhanā | hrasvāyuṣyā ca hrasvābhirbhugnābhirbhugnavartinī

Translation

بہت لمبی پاؤں کی انگلیوں کے ساتھ اسے بدچلن کہا گیا ہے؛ اور دبلی (ہڈیلی) انگلیوں کے ساتھ نہایت مفلس۔ چھوٹی انگلیوں کے ساتھ کم عمر؛ اور مڑی ہوئی انگلیوں کے ساتھ اس کی زندگی کی راہ کو پریشان اور بگڑی ہوئی بتایا گیا ہے۔

Word by Word

• दीर्घ: long
• दीर्घ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दीर्घ (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचनम् (Plural) (दीर्घाभिः understood with अङ्गुलीभिः)

• अङ्गुलीभिः: with (long) fingers
• अङ्गुलीभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अङ्गुली (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचनम् (Plural)

• कुलटा: unchaste woman
• कुलटा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुलटा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम् (Singular)

• कृशाभिः: with thin (fingers)
• कृशाभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: कृश (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचनम् (Plural)

• अतिनिर्धना: very poor
• अतिनिर्धना: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + निर्धन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम् (Singular)

• ह्रस्वायुष्या: short-lived
• ह्रस्वायुष्या: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ह्रस्व (प्रातिपदिक) + आयुष्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम् (Singular)

• च: and
• च: Avyaya (Connector/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्ययम् (conjunction)

• ह्रस्वाभिः: with short (fingers)
• ह्रस्वाभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: ह्रस्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचनम् (Plural)

• भुग्नाभिः: with bent (fingers)
• भुग्नाभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: भुग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक; भुज् धातु)
• Form: भूतकृदन्तः (Past participle), स्त्रीलिङ्गः (Feminine), तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचनम् (Plural)

• भुग्नवर्तिनी: having a bent course/behavior
• भुग्नवर्तिनी: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भुग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक) + वर्तिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (Feminine), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम् (Singular)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Four illustrative foot studies: very long toes, thin bony toes, short toes, and bent toes—each paired with symbolic vignettes (temptation, empty granary, fading lamp, crooked path). A Kāśī teacher points to the moral lesson rather than mere prediction.

Characters & Entities

• Skanda
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It conveys the Purāṇic worldview that character and life-circumstances are karmically patterned, encouraging ethical discipline and spiritual refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the macro-context of the Kāśīkhaṇḍa, though this specific verse is not a tīrtha-praise passage.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.