Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 45

Devanagari script

अत्यब्दमिति योभ्यस्येत्प्रतिघस्रमनन्यधीः । स व्योममूर्तिः शुद्धात्मा परं ब्रह्माधिगच्छति

Transliteration

atyabdamiti yobhyasyetpratighasramananyadhīḥ | sa vyomamūrtiḥ śuddhātmā paraṃ brahmādhigacchati

Translation

جو اسی طرح ‘اتیَبدَم’ کی سادھنا کرے—روزانہ، یکسو ذہن کے ساتھ—وہ گویا آسمانی صورت والا، پاکیزہ روح بن کر، پرم برہمن کو پا لیتا ہے۔

Word by Word

• अत्यब्दम्: for over a year
• अत्यब्दम्: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अति (अव्यय) + अब्द (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (for more than a year/over a year)

• इति: thus
• इति: Sambandha (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; इति-प्रयोग (quotative)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धवाचक (relative pronoun)

• अभ्यस्येत्: should practice/recite repeatedly
• अभ्यस्येत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि + अस् (धातु; अभ्यासे)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• प्रतिघस्रम्: every day
• प्रतिघस्रम्: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: प्रति (अव्यय) + घस्र (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण (daily/every day)

• अनन्यधीः: with undistracted mind
• अनन्यधीः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अनन्य (प्रातिपदिक) + धी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of ‘यः’): एकाग्रबुद्धिः (single-minded)

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• व्योम-मूर्तिः: one of sky-like form
• व्योम-मूर्तिः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्योम (प्रातिपदिक) + मूर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘व्योम्नः मूर्तिः’ (one whose form is sky-like)

• शुद्ध-आत्मा: pure-souled
• शुद्ध-आत्मा: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शुद्ध (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘शुद्धः आत्मा यस्य’ (pure-souled)

• परम्: supreme
• परम्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of ‘ब्रह्म’)

• ब्रह्म: Brahman
• ब्रह्म: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अधिगच्छति: attains/realizes
• अधिगच्छति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa context, typically Skanda instructing Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A meditator in deep japa; his body subtly dissolves into a translucent sky-like form, with a vast blue expanse inside the silhouette; above, a radiant, formless Brahman-light rather than a concrete deity-image.

Characters & Entities

• Brahman

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Single-minded daily practice transforms the practitioner and culminates in realization of the Supreme Brahman.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The setting is Kāśīkhaṇḍa (Kāśī), though the verse emphasizes inner attainment rather than a particular shrine or ghat.

What ritualistic prescription is mentioned?

Daily abhyāsa (repeated practice/japa) performed with undivided attention (ananya-dhī).