Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 62

Devanagari script

क्रमाद्द्वैगुण्यमेतस्माद्ब्रह्मचर्यादिषु त्रिषु । दिवाविहित शौचस्य रात्रावर्धं समाचरेत्

Transliteration

kramāddvaiguṇyametasmādbrahmacaryādiṣu triṣu | divāvihita śaucasya rātrāvardhaṃ samācaret

Translation

ترتیب کے مطابق، برہماچریہ وغیرہ کے تین آشرموں میں اس طہارت کی مقدار دوگنی کی جائے۔ اور رات کے وقت، دن کے لیے مقررہ طہارت کا آدھا عمل کرے۔

Word by Word

• क्रमात्: gradually/in due order
• क्रमात्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान), एकवचन; अव्ययीभावार्थे ‘क्रमात्’ = ‘in order/gradually’

• द्वैगुण्यम्: doubling
• द्वैगुण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: द्वि (प्रातिपदिक) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (‘double-ness’, doubling)

• एतस्मात्: from this
• एतस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative/अपादान), एकवचन

• ब्रह्मचर्यादिषु: in brahmacarya and the like
• ब्रह्मचर्यादिषु: Adhikarana (Domain/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मचर्य (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन; ‘-आदि’ तत्पुरुष (in brahmacarya etc.)

• त्रिषु: in the three (cases)
• त्रिषु: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), बहुवचन; संख्याविशेषण

• दिवा: by day
• दिवा: Sambandha (Time/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: दिवा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time: by day)

• विहित: prescribed
• विहित: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि√धा (धातु)
• Form: कृत-प्रत्यय: क्त (past passive participle), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of ‘śauca’)

• शौचस्य: of cleansing
• शौचस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शौच (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन

• रात्रौ: at night
• रात्रौ: Adhikarana (Time-location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रात्रि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/अधिकरण), एकवचन

• अर्धम्: half
• अर्धम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन

• समाचरेत्: should perform
• समाचरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ√चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विध्यर्थ), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A triptych-like symbolic scene: three figures representing āśramas (student with staff, forest-dweller, renunciate) with increasing austerity; a moon motif indicates night-time reduced measure; all framed by Kāśī’s ghats.

Characters & Entities

• Brahmacarya (student stage)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma adapts discipline to one’s life-stage and circumstance, balancing rigor with practicality.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; the verse continues the śauca-vidhi instructions within Kāśīkhaṇḍa.

What ritualistic prescription is mentioned?

Double the cleansing measure for the three āśramas beginning with brahmacarya; at night, perform half of the daytime-prescribed śauca.