Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 50

Devanagari script

स्मरेदरुंधतीमुख्याः पतिव्रतवतीर्वधूः । नैमिषादीन्यरण्यानि पुरीः काशीपुरीमुखाः

Transliteration

smaredaruṃdhatīmukhyāḥ pativratavatīrvadhūḥ | naimiṣādīnyaraṇyāni purīḥ kāśīpurīmukhāḥ

Translation

ارُندھتی کو سردار مان کر پتی ورتا ستی بیویوں کو یاد کرے؛ نیز نَیمِش وغیرہ مقدس جنگلوں کو اور کاشی پوری کو سردار مان کر پاک شہروں کو بھی یاد کرے۔

Word by Word

• स्मरेत्: should remember
• स्मरेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• अरुन्धतीमुख्याः: with Arundhatī as the foremost
• अरुन्धतीमुख्याः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अरुन्धती + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः ("वधूः" इति विशेष्यस्य)

• पतिव्रतवतीः: devoted to their husbands
• पतिव्रतवतीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पतिव्रत + वत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः ("वधूः" इति विशेष्यस्य)

• वधूः: brides/wives
• वधूः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वधू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• नैमिषादीनि: Naimiṣa and others
• नैमिषादीनि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: नैमिष + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः ("अरण्यानि" इति विशेष्यस्य)

• अरण्यानि: forests
• अरण्यानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• पुरीः: cities
• पुरीः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• काशीपुरीमुखाः: with Kāśī as the foremost city
• काशीपुरीमुखाः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: काशीपुरी + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण-प्रयोगः ("पुरीः" इति विशेष्यस्य)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī (foremost purī); Naimiṣāraṇya (foremost araṇya in list)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sages in the Naimiṣa frame (implied by Naimiṣa mention)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim’s inner litany: Arundhatī as a luminous chaste wife beside Vasiṣṭha, then a sweep of sacred forests like Naimiṣa, finally the radiant skyline of Kāśī as the foremost holy city.

Characters & Entities

• Arundhatī
• Naimiṣāraṇya
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is upheld by exemplars (like Arundhatī) and by sacred landscapes; remembering them strengthens virtue and devotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśīpurī (Vārāṇasī) is explicitly praised as foremost among cities; Naimiṣa is praised among sacred forests.

What ritualistic prescription is mentioned?

Morning smaraṇa of pativratā exemplars and प्रमुख (foremost) sacred places.