Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 19

Devanagari script

सहस्रभागः प्रथमा द्वितीयोनुक्रमात्तथा । सर्व एते महाभागा यावन्मुक्ति समाश्रयाः

Transliteration

sahasrabhāgaḥ prathamā dvitīyonukramāttathā | sarva ete mahābhāgā yāvanmukti samāśrayāḥ

Translation

پہلے کا حصہ ہزار گنا ہے؛ دوسرے کا بھی اسی طرح ترتیب کے مطابق۔ یہ سب خوش نصیب درجے قدم بہ قدم مکتی (نجات) کے سائے تک قائم رہتے ہیں۔

Word by Word

• सहस्रभागः: a thousandth part
• सहस्रभागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष ("सहस्रस्य भागः" = a thousandth part)

• प्रथमा: the first
• प्रथमा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण (ordinal)

• द्वितीयः: the second
• द्वितीयः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण

• अनुक्रमात्: according to the order
• अनुक्रमात्: Apadana (Basis/according to/अपादान)
• Type: Noun
• Root: अनुक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन; हेतौ/क्रमे ("according to sequence")

• तथा: likewise
• तथा: Adhikarana (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb: "thus/likewise")

• सर्वे: all
• सर्वे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण

• एते: these
• एते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• महाभागाः: greatly fortunate ones
• महाभागाः: Karta (Predicate noun/विशेष्य)
• Type: Noun
• Root: महा + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारय ("महान् भागः" = greatly fortunate)

• यावत्: up to
• यावत्: Adhikarana (Limit/अवधि)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/संबन्ध-शब्द)
• Form: परिमाण/अवधि-वाचक अव्यय (limit: "up to/as far as")

• मुक्ति: liberation
• मुक्ति: Karma (Object/goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मुक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative), एकवचन; गत्यर्थे (goal)

• समाश्रयाः: having taken refuge in
• समाश्रयाः: Karta (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-श्रि (धातु) + अ (प्रत्यय) → समाश्रय (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; भूतकृदन्त/निष्ठान्त-प्राय ("समाश्रित" अर्थे: having resorted to)

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Avimukta-kṣetra (Kāśī)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Kumbhaja (Agastya)

Visual Art Cues

Scene: A symbolic scale or ladder of light: each rung labeled with a class of beings and a ‘share’ of dharma, culminating in a radiant gateway marked ‘mukti’.

Characters & Entities

• Mukti (Liberation)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It presents spiritual life as graded progress, with increasing ‘share’ or excellence culminating in mokṣa.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī is the implied mokṣa-kṣetra context in which liberation is the stated culmination.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a conceptual description of ordered ascent toward liberation.